Wahania nastroju - jak sobie z nimi radzić?

Każdy z nas doświadcza zmian nastroju, na skutek różnych czynników. Niekiedy jednak, gdy wahania nastroju są częste, silne i gwałtowne, mogą negatywnie wpływać na nasze codzienne funkcjonowanie i wyraźnie obniżać nasz komfort życia. Jak radzić sobie z wahaniami nastroju? Co warto o nich wiedzieć?

Jakie są objawy wahań nastroju?

Wahania nastroju to stany nastroju, które charakteryzują się naprzemiennym odczuwaniem smutku, złości, gniewu z euforią, radością i szczęściem. Są to nagłe zmiany nastroju, które mogą być spowodowane szeregiem różnych czynników. Najprościej mówiąc, wahania nastroju objawiają się przechodzeniem z jednego stanu emocjonalnego do drugiego. Objawy wahań nastroju to również:

• częstsze wpadanie w gniew,

• drażliwość,

• podatność na krytykę,

• częstsze wpadanie w płacz,

• skłonność do reagowania agresją, płaczem.

Wahania nastroju towarzyszą każdemu z nas i jeżeli nie powodują trudności w codziennym funkcjonowaniu, to nie powinny być powodem do niepokoju. Niekiedy jednak wahania nastroju mogą nie tylko obniżać komfort psychiczny danej osoby, ale i negatywnie wpływać na jej relacje z innymi, na problemy w pracy i szereg innych sfer życia. 

Jakie są przyczyny wahań nastroju?

Co powoduje wahania nastroju? Powodów tzw. huśtawek nastroju może być wiele, od zmian hormonalnych, przez codzienne problemy, do poważnych zaburzeń psychicznych. Poniżej omawiamy możliwe przyczyny wahań nastroju.

Wahania nastroju a hormony

Najczęściej o wahaniach nastroju mówimy w okresie dojrzewania, kiedy ma miejsce tzw. burza hormonów. Aktywność estrogenów u dziewcząt i testosteronu u chłopców może powodować huśtawki nastrojów, przechodzenie ze stanów gniewu, drażliwości, nerwowości do euforii, radości i spokoju. Zmiany nastroju spowodowane dojrzewaniem najczęściej mijają wraz z wiekiem. 

Do huśtawek nastroju często dochodzi również na skutek zmian hormonalnych związanych z ciążą, kiedy to wzrasta poziom estrogenu i progesteronu. Najczęściej zmiany nastroju związane z ciążą przemijają jakiś czas po porodzie. Huśtawki nastroju towarzyszą też kobietom w trakcie menopauzy i mężczyznom podczas andropauzy. 

Wahania nastroju to także częsty objaw zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS), który pojawia się na kilka dni przed planowaną miesiączką i najczęściej mija wraz z jej końcem. 

Wahania nastroju a zaburzenia psychiczne 

Gwałtowne przechodzenie z jednego stanu emocjonalnego w drugi może być objawem niektórych chorób o podłożu psychicznym. Huśtawki nastroju możemy zaobserwować w przebiegu depresji, gdy objawy depresyjne (smutek, brak energii, problemy z koncentracją itd.) przeplatają się z okresami lepszego samopoczucia.

Nagłe wahania nastroju występują także w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, która charakteryzuje się naprzemiennym pojawianiem się epizodów depresyjnych i epizodów manii. Epizody depresyjne cechują się przygnębieniem, spadkiem nastroju, problemami z koncentracją i rozdrażnieniem, zaś epizody manii euforią, impulsywnością, wzrostem energii, wzmożonym nastrojem i zwiększoną aktywnością. 

Huśtawki nastroju są również charakterystyczne dla zaburzeń osobowości typu borderline, które cechują się skrajnymi zmianami nastroju. Pacjenci z borderline doświadczają obniżonego nastroju naprzemiennie z silną impulsywnością, wybuchami gniewu i złości, mają również tendencję do zachowań ryzykownych oraz autoagresywnych. 

Zmiany nastroju można także zaobserwować w przebiegu zaburzeń lękowych. Wówczas są one związane z gwałtownymi spadkami i wzrostami nastroju, spowodowanymi poziomem doświadczonego lęku. 

Pozostałe przyczyny huśtawek nastroju

Wahania nastroju mogą być spowodowane szeregiem różnych czynników. Pozostałe przyczyny zmian nastroju (których poznanie jest niezwykle ważne do tego, aby móc wprowadzić odpowiednie działanie) to m.in.:

• przemęczenie,

• przewlekły stres,

• brak odpowiedniej ilości snu,

• nieprawidłowa dieta,

• brak aktywności fizycznej,

• choroby tarczycy, np. Hashimoto,

• przyjmowanie niektórych leków, zwłaszcza hormonalnych,

• nadużywanie substancji psychoaktywnych,

• choroby somatyczne. 

Jak sobie radzić z wahaniami nastroju?

Wahania nastroju mogą być wywołane wieloma czynnikami, dlatego bardzo ważne jest przede wszystkim poznanie przyczyny huśtawek nastroju. Jeżeli okaże się, że gwałtowne zmiany nastroju są spowodowane np. zaburzeniami psychicznymi, to wtedy leczenie powinno skupiać się na pierwotnej przyczynie huśtawek nastroju. 

Jeżeli wahania nastroju spowodowane są np. chorobą afektywną dwubiegunową czy depresją, to wtedy leczenie opiera się na psychoterapii i/lub farmakoterapii, w zależności od tego, jakie postępowanie terapeutyczne zaleci specjalista. 

Z wahaniami nastroju w pewnym stopniu możemy również radzić sobie sami, jeżeli spowodowane są np. przemęczeniem, nieprawidłowym odżywianiem czy stresem. Trzeba jednak pamiętać, że samodzielnie sposoby radzenia sobie ze zmianami nastroju nigdy nie zastąpią leczenia pod okiem specjalistów, które w niektórych przypadkach może okazać się nieuniknione. 

Jak samodzielnie radzić sobie z huśtawkami nastroju? Przede wszystkim warto zadbać o regulację stresu, praktykując regularnie medytacje, techniki relaksacyjne, takie jak ćwiczenia oddechowe, joga czy trening uważności. Znaczenie ma zadbanie o regenerację i odpoczynek, ponieważ przemęczenie może znacząco zaostrzać huśtawki nastrojów. Warto zadbać o równowagę między życiem prywatnym a pracą, dając sobie czas na odpoczynek. 

Zaleca się także wyeliminować z codziennej diety nadmiar stymulantów, takich jak kofeina, alkohol czy nikotyna, które mogą zaostrzać wahania nastroju. Wspomagająco na huśtawki nastroju mogą zadziałać również różnego rodzaju zioła poprawiające i wspomagające nastrój. Badania pokazują, że skuteczne działanie w poprawie samopoczucia ma ashwaghanda, która może łagodzić objawy występujące w przebiegu menopauzy oraz zespołu napięcia przedmiesiączkowego.

W zmianach nastroju i napięciu emocjonalnym pomocne może być picie naparów z melisy lekarskiej, która może wspomagać wyciszenie objawów depresyjnych i lękowych, a także objawów menopauzy i PMS. 

Niekiedy za wahania nastroju odpowiadać może niedobór magnezu, witaminy D lub witamin z grupy B, dlatego warto skontrolować poziom tych minerałów i witamin, a w razie potrzeby dostarczać je do organizmu za pomocą suplementacji.