Dystymia a depresja - czym się różnią?

Depresja i dystymia to dwa różne zaburzenia psychiczne, które mimo tego, że mają podobne objawy, różnią się pod względem nasilenia i czasu występowania symptomów. Jakie są różnice między dystymią a depresją? Jak je leczyć?

Jakie są objawy depresji?

Depresja to zaburzenie psychiczne, na które zgodnie ze statystykami Światowej Organizacji Zdrowia cierpi ponad 280 milionów osób na całym świecie. Depresja nie jest chwilowym pogorszeniem nastroju czy smutkiem, to poważne zaburzenie, którego objawy nie powinny być bagatelizowane. 

Zaburzenie depresyjne ma złożony charakter i jego objawy mogą różnić się w zależności od danej osoby, nasilenia choroby oraz okoliczności. Do rozpoznania depresji stosuje się kryteria diagnostyczne opisane w dwóch najważniejszych klasyfikacjach medycznych: ICD-11 (Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych) oraz DSM-5 (klasyfikacja opracowana przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne). 

Zgodnie z klasyfikacją ICD-11 zaburzenie depresyjne charakteryzuje się okresem obniżonego nastroju lub zmniejszonego zainteresowania podejmowaniem aktywności, które występuje przez większość dnia, niemal codziennie, przez co najmniej 2 tygodnie, któremu dodatkowo towarzyszą objawy, takie jak:

• poczucie bezwartościowości,

• zmniejszona energia,

• poczucie chronicznego zmęczenia, 

• nadmierne poczucie winy bez wyraźnej przyczyny,

• zmiany apetytu,

• trudności z koncentracją, z podejmowaniem decyzji,

• problemy ze snem (nadmierna senność lub bezsenność),

• spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe, 

• nawracające myśli o śmierci lub o samobójstwie.

Zgodnie z DSM-5 epizod depresyjny diagnozuje się, gdy poniżej wymienione objawy występują przez co najmniej 2 tygodnie, przez większą część dnia. Do postawienia diagnozy depresji konieczne jest wystąpienie co najmniej 5 objawów, przy czym jednym z nich musi być obniżony nastrój lub anhdeonia (utrata przyjemności). Pozostałe objawy depresji według DSM-5 obejmują:

• problemy ze snem,

• zmęczenie i/lub brak energii do podejmowania codziennych aktywności,

• zahamowanie psychoruchowe lub wręcz przeciwnie pobudzenie, zwłaszcza gdy depresji współtowarzyszy silny lęk,

• niskie poczucie własnej wartości,

• poczucie winy,

• problemy z koncentracją, podejmowaniem decyzji,

• zmiany apetytu, 

• myśli i próby samobójcze. 

W przypadku dzieci oraz młodzieży objawy depresji mogą natomiast objawiać się drażliwością, frustracją oraz objawami somatycznymi, np. bólami brzucha, głowy, zmęczeniem. 

Jak objawia się dystymia? 

Dystymia definiowana jest jako przewlekle i uporczywe obniżenie nastroju o niewielkim nasileniu, które nie osiąga intensywności typowej dla “pełnego” epizodu depresji. Dystymia dotyczy ok. 3-5 proc. populacji i występuje ona 2 razy częściej u kobiet. 

W ICD-11 dystymia pojawia się pod nazwą “zaburzenie dystymiczne”, które są zaklasyfikowane do grupy zaburzeń depresyjnych, zaraz obok pojedynczego epizodu zaburzenia depresyjnego, nawracających zaburzeń depresyjnych oraz mieszanych zaburzeń depresyjno-lękowych. 

Dystymia charakteryzuje się utrzymującym się obniżonym nastrojem trwającym przez większość dnia przez co najmniej 2 lata (1 rok w przypadku dzieci i młodzieży). O dystymii mówi się, gdy w ciągu pierwszych dwóch latach trwania epizodu nigdy nie było okresu 2 tygodni, w którym liczba i czas trwania objawów byłyby wystarczające do spełnienia wymagań diagnostycznych dla epizodu depresyjnego. 

Objawy dystymii są więc podobne do objawów depresyjnych, niemniej jednak ich nasilenie jest łagodniejsze. Symptomy dystymii to m.in.:

• utrzymujący się obniżony nastrój,

• zmniejszone zainteresowanie codziennymi aktywnościami,

• utrata przyjemności z wykonywania codziennych czynności,

• obniżone poczucie własnej wartości,

• chroniczne zmęczenie, brak energii,

• nadmierny samokrytycyzm, 

• obojętność emocjonalna, 

• trudności z koncentracją, z podejmowaniem decyzji,

• zaburzenia snu i/lub apetytu,

• poczucie winy,

• chroniczne uczucie pustki,

• myśli samobójcze, 

• drażliwość - szczególnie u dzieci i młodzieży. 

W DSM-5 dystymia (zaburzenie dystymiczne) nazywana jest przewlekłą depresją. Pacjenci z dystymią przez wiele lat doświadczają łagodniejszych objawów depresji, które utrudniają ich codzienne funkcjonowanie i wyraźnie obniżają komfort życia. O dystymii mówi się, gdy objawy występują przez większość czasu w okresie 2 lat i nigdy nie ustępują na dłużej niż 2 miesiące z rzędu.

Objawy dystymii w DSM-5 są podobne do objawów wymienionych w klasyfikacji ICD-11, niemniej jednak na liście objawów w DSM-5 nie znajdują się: niewłaściwe poczucie winy, myśli o śmierci lub myśli samobójcze. 

Dystymia a depresja - różnice

Dystymia bywa często mylona z depresją, głównie dlatego, że oba zaburzenia charakteryzują się podobnymi objawami i skutkują znacznym cierpieniem dla pacjentów. Najważniejszą różnicą między dystymią a depresją jest jednak czas trwania objawów. W przypadku depresji objawy utrzymują się przez co najmniej 2 tygodnie, podczas gdy o dystymii mówimy dopiero wtedy, gdy objawy utrzymują się przez co najmniej 2 lata. 

Dystymia nazywana jest również łagodniejszą formą depresji, ze względu na to, że jej objawy nie są tak nasilone, jak np. w przebiegu ciężkiej depresji. Osoby cierpiące na dystymię z reguły są w stanie wywiązywać się z codziennych obowiązków, podczas gdy pacjenci z depresją mogą mieć z tym poważne trudności. 

Ponadto depresja ma charakter nawracający - po poprawie nastroju może dojść do kolejnego epizodu depresyjnego. Zaburzenia dystymiczne natomiast mają charakter przewlekły, pacjenci mogą doświadczać objawów przez wiele lat, nie wiedząc, że cierpią na dystymię. 

Niestety dystymia często pozostaje niezdiagnozowana i nieleczona, co skutkuje wieloma negatywnymi konsekwencjami dla życia pacjentów. Ze względu na łagodniejszy charakter objawów zdarza się, że osoby z dystymią przez wiele lat nie szukają pomocy, nie zdając sobie sprawy z tego, że objawy, których doświadczają, mogą zostać wyleczone. 

Jak leczy się depresję i dystymię?

Najskuteczniejszą formą leczenia zarówno depresji, jak i dystymii jest podejście dwutorowe, czyli połączenie psychoterapii z farmakoterapią. W leczeniu depresji i dystymii najczęściej stosuje się psychoterapię poznawczo-behawioralną, która polega na m.in. identyfikacji i zmianie negatywnych wzorców myślenia i zachowania, które zaostrzają objawy depresji. 

W trakcie terapii pacjent dąży także do zrozumienia przyczyn depresji i rozwija umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Celem psychoterapii jest złagodzenie objawów, poprawa jakości życia i zapobieganie nawrotom depresji.

Farmakoterapia natomiast opiera się na stosowaniu leków przeciwdepresyjnych, których celem jest zmniejszenie odczuwanych objawów i poprawa codziennego funkcjonowania pacjenta, również po to, aby mógł rozpocząć terapię. W leczeniu zaburzeń depresyjnych stosuje się:

• inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI),

• inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), 

• trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (TLPD).

O ostatecznej formie leczenia depresji i dystymii zawsze decyduje specjalista, biorąc pod uwagę stan psychiczny pacjenta, nasilenie objawów, historię medyczną i jego potrzeby.