Przewlekły stres - jak działa na organizm?

Stres jest nieodłączonym elementem życia każdego z nas. Naturalne jest to, że doświadczamy go w różnych sytuacjach. Jeżeli jednak stres ten nie mija wraz z czasem i czujemy, że towarzyszy nam niemal każdego dnia, prawdopodobnie odczuwamy przewlekły stres, który jest wysoce niebezpieczny dla naszego zdrowia. 

Czym jest stres?

Stres to reakcja organizmu na sytuacje, które postrzegamy jako trudne, zagrażające lub wymagające. W literaturze naukowej stres definiowany jest jako mechanizm adaptacyjny, który wykształcił się w toku ewolucji po to, aby nasi przodkowie mogli przetrwać w obliczu realnego zagrożenia. 

W sytuacji stresowej w naszym organizmie dochodzi do licznych reakcji biologicznych i chemicznych, które mają przygotować nas do działania, do popularnej reakcji “walki lub ucieczki”.

Na skutek stresu wydzielane są hormony, takie jak kortyzol, adrenalina i noradrenalina, które przyspieszają tętno i oddech, poprawiają przepływ krwi do mięśni i zapewniają nam energię - wszystko po to, aby móc skutecznie i szybko poradzić sobie z tym, co jest dla nas potencjalnie niebezpieczne.

Stres dzieli się na dwa podstawowe rodzaje;

1. Eustres (stres pozytywny) - działa mobilizująco, dodaje nam energii i wspiera walkę ze stresem

2. Dystres (stres negatywny) - prowadzi do wyczerpania organizmu, nie motywuje nas do działania, wiąże się z szeregiem negatywnych skutków dla naszego organizmu. 

Co nas stresuje najbardziej?

Obecnie natomiast stresuje nas o wiele więcej rzeczy, niż naszych przodków. Według Holmesa i Rahe do najbardziej stresujących wydarzeń w życiu zalicza się:

• śmierć współmałżonka, 

• rozwód, 

• separację,

• śmierć bliskiego członka rodziny. 

Co ciekawe, wśród stresorów znajdują się także pozytywnie wydarzenia, takie jak zawarcie związku małżeńskiego czy narodziny dziecka, które naturalnie wiążą się dla nas z nowymi wyzwaniami. 

Obecnie stres spotykamy niemal na każdym kroku. Stresuje nas to, co dla nas nowe, to co, oceniamy jako trudne, wymagające, to, co stanowi dla nas niepewność. Stresować może nas nie tylko ciężka choroba czy rozstanie z ukochaną osobą, ale również presja w pracy, rozmowa kwalifikacyjna, zgubienie kluczy, spotkanie z przełożonym, wizyta u lekarza, rozmowa z nowo poznaną osobą i wiele innych, mogłoby się wydawać błahych rzeczy. 

Niezależnie do tego, co jest stresorem, nasz organizm zawsze działa w ten sam sposób. Reakcja “walcz lub uciekaj” uruchomi się również wtedy, kiedy stresujemy się np. tym, że utknęliśmy w korku. Wówczas dojdzie do wydzielania tych samych hormonów, które wydzielają w sytuacji realnego zagrożenia. 

Biorąc pod uwagę to, jak wiele rzeczy obecnie może powodować stres, możemy odczuwać go niemal każdego dnia. Gdy stres staje się przewlekły, nasz organizm jest w stanie ciągłej gotowości, co wiąże się z nieustannie podwyższonym poziomem kortyzolu – hormonu stresu. 

Kortyzol, choć w krótkim okresie pomaga nam radzić sobie z wyzwaniami, w dłuższej perspektywie zaczyna działać na naszą niekorzyść.

Przewlekły stres - objawy

Przewlekły stres będzie wiązał się z szeregiem objawów psychologicznych oraz somatycznych. Objawy przewlekłego stresu o podłożu psychologicznym to:

• natłok myśli,

• lęk,

• drażliwość, wybuchy złości bez wyraźnej przyczyny,

• pesymizm,

• nadmierna płaczliwość,

• obniżony nastrój,

• unikanie kontaktów z innymi,

• problemy z koncentracją,

• trudności z podejmowaniem decyzji,

• obniżone libido,

• brak motywacji do codziennych czynności,

• uczucie niepokoju i napięcia.

Przewlekły stres objawia się również w ciele pod postacią objawów fizycznych, takich jak:

• napięciowe bóle głowy, migreny,

• nadmierne zmęczenie, osłabienie,

• problemy z zasypianiem, zaburzenia snu, 

• nadmierne napięcie mięśni,

• spadek odporności, większa podatność na infekcje,

• nasilona potliwość, 

• uczucie ucisku w klatce piersiowej, 

• zgrzytanie zębami,

• zmiany skórne, np. wysypka, zaczerwienienie, świąd. 

Przewlekły stres - skutki

Pozytywny stres może mieć wiele korzyści dla naszego organizmu. W praktyce jednak częściej mamy do czynienia z dystresem, który, zwłaszcza jeżeli jest przewlekły, prowadzi do negatywnych konsekwencji dla naszego zdrowia psychicznego oraz fizycznego. 

Stres a zdrowie psychiczne

Zgodnie z badaniami naukowymi narażenie na długotrwały stres może zwiększać ryzyko rozwoju depresji oraz zaburzeń lękowych. Stres przyczynia się do pogorszenia samopoczucia, negatywnie wpływa na nasze codzienne funkcjonowanie, sprzyja rozdrażnieniu i wybuchom złości bez wyraźnego powodu.

Długotrwały stres sprawia, że żyjemy w ciągłym napięciu - nasze ciało nie ma możliwości odpoczynku i regeneracji. 

Stres a funkcje poznawcze

Badania pokazują, że przewlekły stres może prowadzić do zmniejszenia objętości hipokampa, który odpowiada za pamięć i odczuwanie emocji. Chroniczny stres może powodować problemy z koncentracją, z przyswajaniem nowych informacji i przypominaniem sobie, trudności z podejmowaniem decyzji. 

Przewlekły stres a choroby sercowo-naczyniowe

Przewlekły stres może prowadzić do rozwoju nadciśnienia tętniczego, może zwiększać ryzyko miażdżycy, migotania komór, zawału, a nawet nagłego zgonu sercowego. 

Przewlekły stres a skutki somatyczne

Przewlekły stres może sprzyjać wystąpieniu zmian skórnych, takich jak wysypka, zaczerwienienie lub świąd. Nadmierny i chroniczny stres prowadzi także do wzmożonego wypadania włosów i może zwiększać ryzyko łysienia. 

Ponadto przewlekły stres obniża naszą odporność, przez co jesteśmy bardziej podatni na różnego rodzaju infekcje i choroby. Skutkami chronicznego stresu mogą być również bóle głowy, bóle kręgosłupa, problemy układu trawiennego oraz nadmierne napięcie mięśniowe. 

Przewlekły stres a ciąża

Przewlekły stres w ciąży ma wysoce negatywny wpływ nie tylko na zdrowie matki, ale i dziecka. Podwyższony poziom kortyzolu w ciąży może zwiększać ryzyko porodu przedwczesnego oraz niskiej masy urodzeniowej dziecka. Przewlekły stres doświadczany przez matkę może dodatkowo zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia u dziecka w przyszłości problemów natury psychicznej. 

Jak radzić sobie z przewlekłym stresem?

W pierwszej kolejności warto zastanowić się, co jest źródłem naszego stresu - jakie sytuacje, osoby czy wydarzenia są dla nas stresujące, co nasila objawy stresu i co go wywołuje. Choć nie zawsze będziemy w stanie wyeliminować źródła stresu, to warto je jednak dokładnie poznać, aby odnaleźć skuteczne sposoby radzenia sobie z nimi. 

W radzeniu sobie ze stresem przede wszystkim warto stosować różnego rodzaju techniki relaksacyjne, które pomogą zredukować napięcie, wyciszyć organizm oraz obniżyć poziom kortyzolu. Dobrze w tym celu sprawdzi się regularna praktyka medytacji, mindfulness, ćwiczenia oddechowe, joga lub progresywna relaksacja Jacobsona, która polega na łagodzeniu napięcia w ciele. 

Ważne jest również zadbanie o odpowiednią ilość i jakość snu, który jest niezbędny do regeneracji organizmu oraz do obniżenia poziomu kortyzolu. Przed snem warto więc pić napary np. z melisy, które działają uspokajająco, kojąco i ułatwiają zasypianie. 

Długotrwały stres często prowadzi również do licznych niedoborów witamin i minerałów, dlatego warto zadbać o ich uzupełnienie. Suplementy diety dobre na stres to m.in.:

• magnez - reguluje funkcjonowanie układu nerwowego i obniża poziom kortyzolu,

• ashwaghanda - adaptogen, który również pomaga obniżyć kortyzol i poprawia jakość snu,

• kwasy omega-3 - ze względu na zawartość kwasów DHA i EPA skutecznie łagodzą objawy depresji oraz stresu,

• witaminy z grupy B - wspomagają prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego,

• probiotyki - wspierają zdrowie mikrobioty jelitowej, która poprzez oś jelitowo-mózgową odgrywa istotną rolę w regulacji stresu. 

Przewlekły stres - leczenie specjalistyczne

Jeżeli przewlekły stres wyraźnie zaburza nasze codzienne funkcjonowanie i powoduje znaczne obniżenie komfortu życia, a stosowane metody nie przynoszą rezultaty, kolejnym krokiem powinno być skorzystanie z pomocy psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry.