Choroba uchyłkowa jelit – jak rozpoznać objawy i zadbać o zdrowie jelit?

Najważniejsze informacje:

• Uchyłki jelita grubego często nie powodują objawów, a ich występowanie zwiększa się wraz z wiekiem,
• Choroba uchyłkowa może powodować ból brzucha, wzdęcia oraz zaburzenia rytmu wypróżnień,
• Do czynników ryzyka należą m.in. wiek, predyspozycje genetyczne, mała aktywność fizyczna i otyłość,
• Przy niepowikłanej chorobie ważne są błonnik, odpowiednie nawodnienie i regularna aktywność fizyczna.

Choroba uchyłkowa jelita grubego - jakie daje objawy?

Uchyłki jelita grubego to niewielkie uwypuklenia ściany jelita, które najczęściej powstają w jego końcowym odcinku, szczególnie w esicy. Ich obecność określa się jako uchyłkowatość jelita grubego. Jest to częsta zmiana, zwłaszcza u osób starszych, i w wielu przypadkach nie powoduje żadnych dolegliwości. 

O chorobie uchyłkowej jelita grubego mówi się natomiast wtedy, gdy obecności uchyłków towarzyszą objawy ze strony przewodu pokarmowego lub dochodzi do rozwoju powikłań. Dolegliwości mogą przypominać inne zaburzenia jelitowe, dlatego na podstawie samych objawów nie można jednoznacznie rozpoznać choroby.

Do typowych objawów choroby uchyłkowej jelita grubego należą:

• Ból brzucha - najczęściej występuje w lewej dolnej części brzucha. Może mieć charakter nawracający lub utrzymywać się przez dłuższy czas, a u części osób zmniejsza się po wypróżnieniu lub oddaniu gazów,
• Wzdęcia i nadmierne gromadzenie gazów - mogą powodować uczucie rozpierania i dyskomfort w jamie brzusznej, szczególnie po posiłkach,
• Zmiana rytmu wypróżnień - mogą pojawić się zaparcia, biegunki lub naprzemienne występowanie obu dolegliwości,
• Uczucie niepełnego wypróżnienia - część osób mimo oddania stolca nadal odczuwa potrzebę skorzystania z toalety lub dyskomfort w jamie brzusznej.

Inny charakter mają objawy pojawiające się w przypadku ostrego zapalenia uchyłków, czyli jednego z możliwych powikłań. Ból brzucha jest wtedy zwykle bardziej nasilony i utrzymuje się stale. Mogą pojawić się również gorączka, nudności, wymioty oraz wyraźna zmiana rytmu wypróżnień.

Natychmiastowej konsultacji z lekarzem wymagają natomiast nagły lub silny ból brzucha, wysoka gorączka, krew w stolcu oraz nasilone wymioty. 

Jakie przyczyny ma choroba uchyłkowa jelita grubego?

Choroba uchyłkowa jelita grubego nie ma jednej konkretnej przyczyny. Uchyłki powstają w miejscach, w których ściana jelita jest bardziej podatna na uwypuklenie. Z wiekiem jej struktura stopniowo się zmienia, a jednocześnie znaczenie mogą mieć zaburzenia motoryki jelita i zwiększone ciśnienie wewnątrz jego światła. Obecnie uważa się, że rozwój uchyłków jest wynikiem współdziałania wielu czynników, w tym wieku, predyspozycji genetycznych, sposobu żywienia i stylu życia.

Do czynników związanych z większym ryzykiem rozwoju choroby uchyłkowej należą:

• Wiek - częstość występowania uchyłków zwiększa się wraz z wiekiem. Ma to związek m.in. ze zmianami zachodzącymi w strukturze i elastyczności ściany jelita,
• Predyspozycje genetyczne - badania wskazują, że podatność na powstawanie uchyłków jest częściowo uwarunkowana genetycznie. Ryzyko nie zależy więc wyłącznie od sposobu odżywiania,
• Dieta o niskiej zawartości błonnika - mała ilość produktów roślinnych w diecie może sprzyjać zaparciom i niekorzystnie wpływać na pracę jelit. Zależność między samym spożyciem błonnika a powstawaniem uchyłków jest jednak bardziej złożona, niż wcześniej zakładano,
• Mała aktywność fizyczna - siedzący tryb życia wiąże się z większym ryzykiem występowania choroby uchyłkowej i jej powikłań. Regularny ruch wspiera również prawidłową motorykę przewodu pokarmowego,
• Otyłość - nadmierna masa ciała, szczególnie otyłość brzuszna, jest związana z większym ryzykiem wystąpienia zapalenia uchyłków i innych powikłań,
• Palenie tytoniu - może zwiększać ryzyko rozwoju powikłań choroby uchyłkowej, w tym zapalenia uchyłków.

Znaczenie mogą mieć również niektóre leki. Regularne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy naproksen, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań uchyłkowatości. 

Jak leczyć chorobę uchyłkową i jak dbać o jelita?

Postępowanie w chorobie uchyłkowej zależy od występujących objawów i obecności ewentualnych powikłań. Przy niepowikłanej chorobie duże znaczenie mają dieta, regularne wypróżnienia i aktywność fizyczna. W przypadku zapalenia uchyłków sposób leczenia powinien natomiast ustalić lekarz.

W codziennym postępowaniu warto:

• Zwiększać ilość błonnika w diecie - warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i nasiona roślin strączkowych wspierają prawidłową pracę jelit. Ilość błonnika najlepiej zwiększać stopniowo, aby nie nasilać wzdęć,
• Dbać o odpowiednie nawodnienie - płyny są szczególnie ważne przy diecie bogatej w błonnik i pomagają utrzymać prawidłową konsystencję stolca,
• Regularnie się ruszać - aktywność fizyczna wspiera motorykę jelit i pomaga zapobiegać zaparciom.

Jeżeli dojdzie do ostrego zapalenia uchyłków, leczenie zależy od jego nasilenia. Łagodniejsze przypadki mogą być leczone ambulatoryjnie, natomiast powikłania, takie jak ropień, perforacja czy niedrożność jelita, mogą wymagać hospitalizacji, a niekiedy również leczenia operacyjnego.