Morfologia - jakie badania wchodzą w jej skład i co oznaczają?

Morfologia krwi to jedno z najczęściej zlecanych badań profilaktycznych, które każdy z nas powinien wykonywać przynajmniej raz w roku. Z morfologii bowiem możemy dowiedzieć się o wielu stanach chorobowych, które toczą się w naszych organizmie. Co wchodzi w skład morfologii? Jakie badania należy wykonywać regularnie?

Dlaczego trzeba wykonywać morfologię krwi?

Morfologia jest badaniem diagnostycznym, które polega na jakościowej i ilościowej ocenie krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi w osoczu. Badanie to pozwala ocenić ogólny stan zdrowia pacjenta, zależnie od tego, jakie parametry krwi są badane. Morfologia pozwala na wykrycie m.in. stanów zapalnych w organizmie, infekcji, chorób przewlekłych, anemii, zaburzeń odporności, a także chorób nowotworowych krwi. 

Jakie badania wchodzą w skład podstawowej morfologii?

Podstawowe badania krwi polegają na ocenie krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi. Z otrzymanym wynikiem należy jednak zawsze zgłosić się do lekarza, który dokona odpowiedniej analizy wyników. Wyników badań krwi nie analizujemy pojedynczo, a wyłącznie w połączeniu z innymi, poszczególnymi parametrami. Przykładowo jeżeli jeden parametr wyjdzie zbyt niski, ale pozostałe, z którymi powinniśmy go analizować, nie odbiegają od normy, to zazwyczaj taki wynik nie ma znaczenia klinicznego. 

Poniżej przedstawiamy szczegółowe parametry oznaczane podczas badania krwi.

Badanie krwinek czerwonych

Erytrocyty, czyli krwinki czerwone odpowiadają za transport tlenu z płuc do pozostałych tkanek organizmu. Transport ten jest zaś możliwy dzięki hemoglobinie, będącej białkiem odpowiedzialnym za wiązanie tlenu w krwince. Parametry do oceny krwinek czerwonych to:

• RBC (liczba erytrocytów) - nadmiar erytrocytów może być spowodowany np. niedotlenieniem lub odwodnieniem organizmu. Niedobór może natomiast wynikać z niedokrwistości,

• Hb (stężenie hemoglobiny) - analizy tego parametru dokonuje się na podstawie pozostałych parametrów erytrocytów,

• HCT (hematokryt) - jw.

• MCV (średnia objętość erytrocytów) - zbyt niski wynik może wskazywać na anemię z niedoboru żelaza. Nieprawidłowy wynik MCV może też wskazywać na niedobory witaminy B12 lub kwasu foliowego,

• MCH (średnia masa hemoglobiny w erytrocytach) i MCHC (średnia objętość hemoglobiny w erytrocytach) - wskaźniki te zawsze analizowane są razem,

• RDW (wskaźnik zróżnicowania erytrocytów) - nadmiar może świadczyć o niedokrwistości. 

Ocena układu białokrwinkowego

Leukocyty, czyli krwinki białe są podstawowym elementem układu odpornościowego i chronią nasz organizm przed infekcjami, wirusami, bakteriami. Parametry leukocytów, które wyróżnia się w morfologii to:

• WBC (liczba leukocytów) - ich nadmiar może wskazywać na toczącą się infekcję w organizmie. Niedobór leukocytów najczęściej ma miejsce na początku zakażenia. Gwałtowny spadek leukocytów może zaś wskazywać nawet na białaczkę,

• neutrofile - odchylenia od normy mogą świadczyć o zaburzeniach hormonalnych, zakażeniach, nadczynności tarczycy, chorobach przewlekłych lub mogą wynikać z niedoborów żywieniowych,

• limfocyty - obniżona ilość może świadczyć o zaburzonej pracy szpiku kostnego, np. w wyniku choroby nowotworowej lub choroby AIDS. Wzrost limfocytów z kolei może wskazywać na zakażenia wirusowe, bakteryjne,

• monocyty - wysoki wynik może wskazywać na wystąpienie choroby zakaźnej, zaś niedobór na problemy z odpornością,

• eozynofile - nieprawidłowy poziom może mówić o zakażeniach pasożytniczych, o alergii, a niekiedy także o chorobach nowotworowych,

• bazofile - jw.
  
  

Badanie płytek krwi

Płytki krwi, czyli trombocyty biorą przede wszystkim udział w procesie krzepnięcia krwi. Obok leukocytów i erytrocytów, stanowią jeden z najważniejszych składników krwi. Parametry płytek krwi określane podczas morfologii to:

• PLT (liczba płytek krwi) - nieprawidłowe wyniki mogą świadczyć o niedoborach witaminy B12 lub kwasu foliowego, o uszkodzeniu wątroby, o rzadkich chorobach,

• MPV (średnia objętość płytek krwi) - pozwala sprawdzić, czy szpik kostny prawidłowo produkuje płytki krwi. Wynik powyżej normy może wskazywać na niedobory witaminy B12 lub kwasu foliowego, na nadczynność tarczycy, białaczkę, krwotok lub nadpłytkowość. Wynik poniżej normy z kolei może świadczyć o anemii aplastycznej, małopłytkowości lub zahamowaniu czynności szpiku,

• PDW (wskaźnik zróżnicowania płytek krwi) - zawsze analizowany jest razem z pozostałymi parametrami krwi.
  
  

Jakie badania krwi wykonać w ramach rozszerzonej morfologii?

Coroczne badania morfologiczne warto rozszerzyć o dodatkowe badania, które pozwolą nam dokładniej skontrolować nasz stan zdrowia. Zazwyczaj lekarz sam proponuje wykonanie poniższych badań, jako element profilaktyki. Badania krwi, które warto wykonać przynajmniej raz do roku to:

• lipidogram - czyli profil lipidowy, bada poziom cholesterolu całkowitego, cholesterolu HDL i LDL. Nieprawidłowe wyniki mogą zwiększać ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego, udaru mózgu, miażdżycy czy choroby wieńcowej,

• poziom glukozy we krwi - badanie to wykonuje się w celu rozpoznania cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego,

• badanie poziomu TSH - czyli badanie poziomu hormonu tyreotropowego (hormonu tarczycy). Pozwala wstępnie określić funkcjonowanie tarczycy. Rozszerzeniem tego badania jest badanie FT3 oraz FT4,

• CRP - białko C-reaktywne. Obrazuje poziom białka ostrej fazy w organizmie. Wynik CRP daje nam informacje o tym, czy w organizmie toczy się jakiś stan zapalny,

• OB - odczyn Biernackiego. Podobnie, jak CRP pozwala określić, czy w organizmie toczy się stan zapalny,

• próby wątrobwe - badanie enzymów wytwarzanych przez wątrobę: ALT, AST, ALP, GGTP i bilirubina całkowita.

Jak przygotować się do badania krwi?

Choć nie do wszystkich badań trzeba się specjalnie przygotowywać, to jednak zazwyczaj, gdy wykonujemy morfologię, w jej skład wchodzi kilkanaście badań, a większość z nich wymaga specjalnego przygotowania. Na badanie krwi warto rozpocząć przygotowanie już kilka dni wcześniej. Na kilka dni przed badaniem nie zaleca się spożywać alkoholu, ponieważ może on negatywnie wpłynąć na wynik.

Niekiedy lekarz może również zalecić odstawienie leków lub suplementów, by wynik badania był bardziej wiarygodny. Przykładowo jeżeli kontrolujemy poziom żelaza we krwi, to na kilka dni przed badaniem, powinniśmy odstawić suplementację żelaza. Jeżeli tego nie zrobimy, to wówczas wynik może okazać się niewiarygodny.

Na dzień przed badaniem krwi należy zrezygnować z nadmiernej aktywności fizycznej. Zaleca się, aby ostatni posiłek zjeść na ok. 8-12 godzin przed badaniem. Na badanie warto przyjść wypoczętym. W dniu badania zaleca się również wypić przynajmniej szklankę wody, która rozrzedzi krew i może ułatwić jej pobranie.