Atak paniki – czym się objawia i jak sobie z nim radzić?

Atak paniki to bardzo trudne doświadczenia, które wyraźnie obniżają komfort życia i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Ataki paniki mogą dawać różne objawy, ale zawsze w ich przebiegu będzie występować silny lęk. Jak objawia się atak paniki? Jak wygląda leczenie ataków paniki?

Atak paniki - co to jest?

Ataki paniki (inaczej napady paniki) to nagłe, intensywne i silne epizody lęku, któremu towarzyszy szereg nieprzyjemnych objawów somatycznych. W klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-5 napad paniki nie jest odrębnym zaburzeniem, ale objawem innych zaburzeń psychicznych, m.in. zespołu stresu pourazowego (PTSD), innych zaburzeń lękowych, zaburzeń osobowości czy zaburzeń nastroju. 

W DSM-5 wyróżniono również tzw. zaburzenie paniczne, które cechuje się nawracającymi i nieoczekiwanymi atakami paniki. Ataki paniki z kolei definiowane są jako “przypływ intensywnego lęku lub dyskomfortu, który osiąga kulminacje w ciągu kilku minut i podczas którego występują co najmniej 4 objawy somatyczne (...).”

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 z kolei wyróżnia się zaburzenie lękowe z napadami paniki (inaczej lęk paniczny), które cechuje się nawracającymi napadami ostrego lęku, które są niemożliwe do przewidzenia i nie są wywołane żadnymi konkretnymi sytuacjami. Podobnie, jak w przypadku DSM-5, do zdiagnozowania zaburzenia z napadami paniki konieczne jest wystąpienie kilku objawów somatycznych. 

Ataki paniki mogą występować sporadycznie lub regularnie, wyraźnie obniżając komfort życia pacjentów i powodując cierpienie psychiczne. 

Jak wygląda atak paniki? Objawy ataku paniki

Ataki paniki rozpoczynają się stopniowo, w ciągu kilku minut osiągają kulminację i trwają najczęściej kilkanaście minut, po czym ich objawy stopniowo ustępują. Atakom paniki oprócz silnego lęku towarzyszą również objawy, takie jak:

• uczucie ucisku w klatce piersiowej,

• duszności,

• uczucie dławienia się,

• dreszcze,

• uczucie gorąca, potliwość,

• szybkie i/lub nieregularne bicie serca,

• mrowienie, drętwienie,

• nudności, zawroty głowy,

• obawa przed śmiercią,

• poczucie nierealności, odłączenia od rzeczywistości (depersonalizacja i derealizacja). 

Osoba doświadczająca ataku paniki traci niejako kontrolę nad tym, co się z nią dzieje. Niektórzy pacjenci relacjonują, że podczas ataku paniki mają wrażenie, że zaraz stanie się im coś złego, że będą mieć zawał lub nawet, że umrą.

Ataki paniki - przyczyny 

Przyczyny napadów paniki są wieloczynnikowe i zależą od indywidualnego przypadku. Wśród przyczyn ataków paniki wymienia się:

• zaburzenia psychiczne

• zaburzenia neuroprzekaźników,

• czynniki genetyczne,

• traumatyczne wydarzenia,

• silny, przewlekły stres, 

• choroby somatyczne,

• nadużywanie substancji psychoaktywnych, 

• zmiany. 

Napady paniki bardzo często współwystępują z innymi zaburzeniami psychicznymi. Zgodnie z badaniami u około 50-65 proc. z atakami paniki diagnozuje się także depresję, u 25 proc. pacjentów zaburzenia lękowe uogólnione, a u 45-70 proc. osób zaburzenia osobowości. Ponadto aż 20 proc. osób z atakami paniki podejmuje próby samobójcze, zaś 27 proc. nadużywa alkoholu. 

Jak radzić sobie z atakami paniki?

Nieleczone ataki paniki samoistnie nie mijają, ale mogą prowadzić do jeszcze większego lęku. Leczenie ataków paniki opiera się przede wszystkim na psychoterapii poznawczo-behawioralnej, której skuteczność została potwierdzona przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne oraz Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne.

Terapia polega na nauce rozpoznawania nadchodzącego ataku paniki oraz opracowaniu strategii radzenia sobie z silnym lękiem, by przerwać błędne koło lęku. Psychoterapeuta zaleca również stosowanie technik relaksacyjnych, jak np. ćwiczenia oddechowe, medytacja czy mindfulness, których celem jest złagodzenie napięcia w ciele. 

Gdy ataki paniki są na tyle silne, że wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie oraz rozpoczęcie terapii, wówczas lekarz psychiatra może zalecić rozpoczęcie leczenia farmakologicznego. Celem farmakoterapii jest złagodzenie objawów lękowych, na tyle, aby pacjent mógł częściowo odzyskać równowagę psychiczną. Oprócz leczenia farmakologicznego jednocześnie prowadzi się psychoterapię. 

Atak paniki - co robić, jeżeli jesteśmy świadkiem napadu paniki?

Jeżeli jesteś świadkiem ataku paniki, spróbuj nawiązać kontakt z osobą, która doświadcza napadu. Nie panikuj, ponieważ może to jedynie nasilić lęk tej osoby. Zamiast tego zachowaj spokój, zapewnij ją o bezpieczeństwie i wsparciu. 

Podczas ataku paniki przede wszystkim należy spróbować odwrócić uwagę danej osoby od silnego lęku, jakiego doświadcza. Spróbuj porozmawiać z nią na jakiś temat, który ją interesuje (jeżeli to bliska ci osoba doświadcza ataku paniki), zadaj jej pytania niezwiązane z napadem i spróbuj zaangażować w rozmowę.

Warto również zastosować techniki przekierowania uwagi i osadzenia w rzeczywistości. Zachęć osobę, która doświadcza ataku paniki do policzenia przedmiotów w jej otoczeniu, zapytaj ją, co widzi i co słyszy, zaproponuj, aby dotknęła rękami lub nogami podłoża. Możesz również poprosić ją, aby na głos policzyła do 10. 

Technika przekierowania uwagi pomaga przerwać błędne koło lęku, które napędza atak paniki. Osoba, która doświadcza napadu, często skupia się na lęku, co dodatkowo wzmaga jego objawy i sprawia, że odczuwany lęk jest jeszcze silniejszy. Przekierowanie uwagi pomoże natomiast zmniejszyć objawy lęku i niejako przywrócić poczucie kontroli nad sytuacją. 

Czasami, choć bardzo rzadko, atak paniki może być na tyle intensywny, że dana osoba straci przytomność lub będzie doświadczać bardzo silnych duszności. W takiej sytuacji należy jak najszybciej wezwać pogotowie ratunkowe.