Astma – jakie są jej objawy i jak ją kontrolować?

Astma to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych, która dotyczy już 300 milionów osób na świecie. Według szacunków WHO w tym roku na astmę zachoruje kolejne 100 milionów. Jak rozpoznać charakterystyczne objawy astmy i jak wygląda leczenie astmy? 

Astma - objawy

Astma to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych, która prowadzi do nadreaktywności oskrzeli, czyli ich nadmiernej wrażliwości na różne czynniki drażniące. W przebiegu astmy dochodzi do obrzęku błony śluzowej, zwiększonej produkcji śluzu oraz skurczu mięśni oskrzelowych. Zmiany te następnie prowadzą do zwężenia dróg oddechowych oraz utrudnionego przepływu powietrza. W efekcie pojawiają się trudności w oddychaniu, które mogą mieć różne nasilenie - od łagodnych epizodów po ciężkie ataki astmy. 

W zależności od przyczyny i mechanizmu rozwoju wyróżnia się:

1. Astmę alergiczną (astma oskrzelowa) - najczęściej występuje u dzieci i młodzieży. Jej rozwój związany jest z alergenami wziewnymi, takimi jak pyłki roślin, sierść zwierząt, kurz czy pleśń,

2. Astmę niealergiczną - wynika z nieprawidłowej odpowiedzi układu odpornościowego na infekcje, substancje drażniące lub inne czynniki środowiskowe. Nie jest spowodowana reakcją alergiczną,

3. Astmę wysiłkową - objawy astmy nasilają się lub pojawiają się podczas aktywności fizycznej. 

Astma może mieć różne odmienne nasilenia. Wyróżnia się astmę łagodną, umiarkowaną oraz ciężką, która w skrajnych przypadkach może zagrażać życiu. 

Jakie są objawy astmy? 

Objawy astmy mogą mieć charakter przewlekły lub występować napadowo, zależnie od stopnia nasilenia choroby i ekspozycji na czynniki drażniące. Objawy astmy to m.in.: 

• Duszności - uczucie braku powietrza, które nasila się w nocy lub nad ranem,

• Świszczący oddech - charakterystyczne świsty i gwizdy podczas oddychania,

• Przewlekły kaszel - suchy, meczący kaszel, który nasila się w nocy lub po wysiłku fizycznym,

• Uczucie ucisku w klatce piersiowej. 

W przebiegu astmy występują okresy zaostrzeń, gdy objawy astmy są bardziej intensywne oraz okresy remisji, kiedy objawy nie są aż tak nasilone.  

Jak wygląda diagnostyka astmy?

Podstawową metodą diagnostyczną astmy jest spiromteria, czyli badanie, które mierzy ile powietrza i jak szybko jesteśmy w stanie wydychać. Spiromteria pozwala ocenić wydolność płuc oraz sprawdzić stopień zwężeni oskrzeli.  

W procesie diagnostycznym lekarz może również zlecić wykonanie dodatkowych badań, takich jak:

• Pomiar PEF (szczytowy przepływ wydechowy) - pozwala monitorować zmienność przepływu powietrza w drogach oddechowych,

• Testy prowokacyjne (np. z histaminą lub metacholiną),

• Testy alergiczne,

• Badanie pomiaru tlenku azotu w wydychanym powietrzu. 

Jakie są przyczyny astmy?

Astma to choroba o złożonej etiologii, której rozwój wynika z interakcji czynników genetycznych, immunologicznych i środowiskowych. Z badań wynika przede wszystkim, że astma ma podłoże genetyczne. Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju astmy jest atopia, czyli genetyczna skłonność do nadmiernej produkcji przeciwciał IgE. Poza tym, jeżeli w rodzinie występowała astma, to ryzyko zachorowania na nią przez innych członków rodziny jest znacznie wyższe. 

Rozwojowi astmy sprzyjają również częste infekcje dróg oddechowych, szczególnie te przebyte w okresie dzieciństwa. Infekcje układu oddechowego mogą bowiem prowadzić do uszkodzenia nabłonek oskrzeli, co sprawia, że są one bardziej wrażliwe na drażniące czynniki z zewnątrz. 

Na ryzyko rozwoju astmy oraz zaostrzenia objawów wpływ mają także:

• Zanieczyszczenia powietrza - spaliny, dym tytoniowy, opary chemiczne,

• Nadmierna masa ciała,

• Płeć - w dzieciństwie częściej chorują chłopcy, zaś w dorosłości kobiety,

• Intensywny wysiłek fizyczny - w szczególności na zimnym powietrzu może powodować napady astmy wysiłkowej, 

• Stres, silne emocje, wybuchy śmiechu - mogą wywoływać skurcz mięśni i prowadzić do napadu duszności,

• Wdychanie zimnego, suchego powietrza - może zaostrzać objawy astmy,

• Refluks żołądkowo-przełykowy - cofający się kwas żołądkowy może podrażnić drogi oddechowe,

• Stosowanie niektórych leków - np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych może prowokować napady astmy. 

Jak wygląda leczenie astmy?

Astma to choroba przewlekła, której nie można całkowicie wyleczyć. Obecnie jednak istnieją skuteczne metody, które zmniejszają objawy astmy oraz poprawiają komfort życia pacjentów. W leczeniu astmy stosuje się:

• Glikokortykosteroidy wziewne - działają przeciwzapalnie i zmniejszają nadreaktywność oskrzeli,

• Beta-2-mimetyki (LABA) - rozszerzają oskrzela i ułatwiają swobodne oddychanie,

• Leki antyleukotrienowe - blokują działanie leukotrienów, czyli substancji biorących udział w reakcji zapalnej w oskrzelach,

• Teofolina o przedłużonym działaniu - rozrzesza oskrzela i działa przeciwzapalnie,

• Leki biologicznie - nowoczesna forma terapii przeznaczona dla pacjentów z ciężką postacią astmy. 

Osoby cierpiące na astmę powinny także unikać czynników drażniących, które mogą wywołać napad astmy lub zaostrzyć jej objawy.

U pacjentów z astmą alergiczną natomiast również zastosować immunoterapię alergenową, czyli tzw. odczulanie. Polega ono na podawaniu pacjentowi stopniowo zwiększających się dawek alergenu (w postaci zastrzyków lub tabletek pod język) w celu zmniejszenia nadwrażliwości układu odpornościowego na dany alergen. Terapia ta zwykle trwa od 3 do 5 lat.