Żywienie w chorobach wątroby. Jak powinna wyglądać tzw. dieta wątrobowa?

Jest jednym z największych gruczołów trawiennych i uczestniczy niemalże we wszystkich procesach metabolicznych. Tymczasem niewiele osób zdaje sobie sprawę, że każdego roku choroby wątroby są odpowiedzialne za wiele przypadków śmierci na całym świecie. Nadmierna eksploatacja tego organu prowadzi do upośledzenia jego funkcji i wpływa na zaburzenia w funkcjonowaniu wielu układów wewnętrznych. Jakie objawy wskazują na problemy z wątrobą? Co jeść na diecie wspierającej pracę tego narządu? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w poniższym artykule.

Jakie funkcje pełni wątroba?

Ten niezwykle ważny dla człowieka narząd miąższowy znajduje się w nadbrzuszu i ma charakterystyczną czerwono-brunatną barwę. Pod względem anatomicznym jest częścią układu pokarmowego, natomiast fizjologicznie należy do całego organizmu. W wątrobie ulegają przemianom praktycznie wszystkie składniki odżywcze. Organ ten spełnia wiele skomplikowanych funkcji wydzielniczych. Przez cały czas produkuje między innymi żółć, która podczas spożywania posiłków spływa do jelita, uczestnicząc w trawieniu i wchłanianiu tłuszczów.

Najważniejsze funkcje wątroby to:

• przemiana węglowodanów, białek lipidów, hormonów,

• magazynowanie niektórych witamin i minerałów (w tym witaminy A, D i z grupy B, żelaza, miedzi),

• wytwarzanie żółci, glikogenu, heparyny i osoczowych czynników niezbędnych do krzepnięcia krwi,

• odtruwanie organizmu poprzez wychwytywanie z krwi substancji toksycznych.

Rodzaje chorób i dolegliwości wątroby

Istnieje bardzo dużo czynników wywołujących choroby wątroby. Niektóre schorzenia mogą mieć przebieg ostry, a inne rozwijać się latami i nie dawać żadnych objawów. Jedną z częściej diagnozowanych przypadłości jest zapalenie wątroby, powodowane przez wirusy, zaburzenia układu odpornościowego, działanie różnych leków oraz nadmierne spożywanie alkoholu. W leczeniu tego rodzaju zaburzeń zwykle stosuje się leki na regenerację wątroby. Preparaty w postaci tabletek i kapsułek doustnych wspierają prawidłowe funkcjonowanie organu, pomagają w ograniczeniu wchłaniania tłuszczów i przyspieszają odbudowę uszkodzonych komórek wątrobowych.

Nieleczona i zbyt późno rozpoznana choroba może prowadzić do marskości narządu, czyli nieodwracanych zmian w jego prawidłowej budowie oraz utraty najważniejszych funkcji. Jeszcze jednym zaburzeniem jest toksyczne uszkodzenie wątroby wywoływane przez trujące grzyby, niektóre środki farmakologiczne (psychotropowe, przeciwpadaczkowe, hormonalne), a najczęściej przez alkohol. W tym przypadku objawy i stopień ich nasilenia są uzależnione głównie od przyczyny, która doprowadziła do rozwoju schorzenia.

Objawy wskazujące na problem z wątrobą

Więcej niż połowa pacjentów, u których są rozpoznawane choroby wątroby, nie skarży się na żadne objawy. Przewlekłe schorzenia są szczególnie niebezpieczne, ponieważ przez długi czas nie dają symptomów, a chorzy nie zgłaszają się do lekarza. Co więcej, w niektórych przypadkach objawy są dość niespecyficzne – mogą pojawić się senność, zmęczenie, utrata apetytu itp. Zarówno choroba nowotworowa, jak i marskość wątroby bardzo często rozwijają się bezobjawowo. Dolegliwości są odczuwane dopiero w zaawansowanym stadium, kiedy leczenie jest bardzo trudne.

Są też jednak objawy wskazujące na niewydolność tego organu. Należą do nich:

• żółte zabarwienie skóry i błon śluzowych,

• ból z prawej strony brzucha,

• biegunki, nudności i zaparcia,

• zmniejszenie masy ciała,

• świąd całego ciała,

• ciemniejszy mocz.

Diagnostyka chorób wątroby. Jakie badania zrobić?

Rozpoznawanie schorzeń tego największego gruczołu trawiennego jest dość częste w praktyce lekarzy pierwszego kontaktu, jednak bywa złożone i skomplikowane. Jeśli chodzi o badania krwi pomocne w diagnozowaniu chorób wątroby, należy tu wymienić przede wszystkim próby wątrobowe ALT i AST, których wzrost obserwuje się w przebiegu wirusowego zapalenia wątroby, alkoholizmu i pewnych leków. W diagnostyce wykorzystuje się też oznaczenie enzymów ALP i GGT, ponieważ ich poziom podnosi się w efekcie kamicy żółciowej, posocznicy oraz pierwotnej marskości. Ponadto lekarz może zlecić badania krwi pozwalające poznać ogólne funkcje narządu: m.in. stężenie albuminy, glukoza, bilirubina, enzym AFP. Przy chorobach tej części układu pokarmowego wykonuje się również badanie obrazowe w postaci ultrasonografii, która umożliwia lekarzowi analizę wymiarów organu, ocenę struktury miąższu oraz stwierdzenie obecności zmian ogniskowych.

Dieta wątrobowa: ogólne zasady

W przypadku rozpoznania chorób takich jak zapalenie czy marskość wątroby najczęściej zaleca się dietę lekkostrawną, bogatą w minerały oraz witaminy z grupy B. Celem żywienia jest dostarczenie choremu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w odpowiednich proporcjach. Chociaż często mówi się, że bardzo ważne znaczenie ma ograniczenie tłuszczu, nie można o nim zapominać. Tłuszcze stanowią istotny materiał budulcowy i są źródłem energii. Należy jednak unikać potraw smażonych na maśle i na smalcu. W diecie mogą za to pojawić się dobrej jakości oleje roślinne i oliwa z oliwek. Pacjentom, u których stwierdzono choroby wątroby, odradza się stosowanie rygorystycznych kuracji odchudzających. Poza tym, że prowadzą do pogłębienia ubytku masy ciała, mogą doprowadzić do ciężkiego uszkodzenia organu.

Jakich produktów unikać w diecie?

Posiłki na diecie wątrobowej powinny być mniejsze pod względem objętościowym, ale za to mogą być spożywane częściej, od czterech do sześciu razy na dobę. Potrawy najlepiej przyrządzać poprzez gotowanie w wodzie lub na parze oraz pieczenie w pergaminie. Zabrania się spożywania dań ciężkostrawnych i tłustych. Z jadłospisu należy też wykluczyć wszelkie produkty wzdymające, do których zalicza się przede wszystkim kapustę, kalafior, cebulę, czosnek i warzywa strączkowe. Osoby, u których pojawiło się zapalenie lub marskość wątroby, powinny także zrezygnować ze spożycia tłustego mleka, bitej śmietany, twardych serów żółtych oraz tłustych mięs: baraniny, gęsiny, boczku, konserw mięsnych.

Produkty zalecane i dozwolone

W żywieniu osób z chorobami wątroby stosuje się dietę wysokobiałkową. Białko powinno pochodzić z wartościowych i lekkostrawnych produktów takich jak chude mleko, jogurty, kefiry, chude gatunki ryb oraz chude mięsa. Jeśli chodzi o ograniczenie tłuszczu, dozwolone są miękkie margaryny, oliwa z oliwek oraz olej roślinny (słonecznikowy, sojowy, arachidowy). Węglowodany powinny być dostarczane ze świeżych owoców i warzyw, ziemniaków, ryżu, kaszy i makaronów. Bardzo ważne są także pozostałe składniki odżywcze takie jak minerały i witaminy, zwłaszcza z grupy B, A, C i K. U pacjentów z zapaleniem, marskością czy toksycznym uszkodzeniem wątroby bardzo często występuje ich niedobór. Chorzy nie powinni też zapominać o wypijaniu przynajmniej dwóch litrów płynów dziennie. Mogą to być kompoty, soki warzywne, niegazowana woda mineralna. Dobrze sprawdzi się też ziołowa herbata zawierająca liść rozmarynu, owoc kminku, owoc kolendry i liść melisy.

Poza utrzymywaniem właściwej diety warto też zadbać o regularną aktywność fizyczną. Osoby prowadzące siedzący tryb życia mogą mieć niską masą mięśniową i dużą zawartość tkanki tłuszczowej. To z kolei nie sprzyja zdrowiu tego szczególnie ważnego w naszym ciele organu.

Jadłospis w diecie wątrobowej: kilka inspiracji

Podstawą diety wątrobowej jest ograniczenie tłuszczu, a także dostarczenie organizmowi wartościowego białka oraz niezbędnych składników odżywczych. Poniżej prezentujemy kilka pomysłów na posiłki dla osób ze zdiagnozowanymi chorobami wątroby:

• śniadanie: kanapki z twarogiem, pomidorem i szczypiorkiem; jajecznica na parze; kaszka ryżowo-owocowa na chudym mleku;

• drugie śniadanie: jogurt z borówkami i bananem; serek homogenizowany z brzoskwiniami; chrupki kukurydziane; bułka grahamka z masłem;

• obiad: chuda ryba pieczona w ziołach z ryżem i surówką z marchwi; barszcz czerwony z ziemniakami; filet z kurczaka duszony w jarzynach z drobną kaszą jęczmienną;

• kolacja: pieczywo pszenno-żytnie z masłem; sałatka z gotowanych warzyw z sosem jogurtowym; ryż z jabłkami i masłem; kanapki z masłem i pastą z białek; sok przecierowy marchewkowo-jabłkowy.

Zadbaj z nami o zdrowie swojej wątroby!

Jeśli chcesz wspomóc pracę wątroby, koniecznie zwróć uwagę na codzienną dietę. Nie powinno w niej brakować produktów bogatych w białko, witaminy i minerały. W usprawnieniu funkcjonowania pomocne są też herbaty ziołowe oraz suplementy, które oferuje apteka internetowa Lek24.pl. Zawarte w nich wyciągi roślinne uzupełniają jadłospis w składniki odżywcze wspierające funkcjonowanie wątroby, trawienie oraz detoksykację organizmu.