Zespół złego wchłaniania - przyczyny, objawy, leczenie

Zespół złego wchłaniania, jak sama nazwa wskazuje, charakteryzuje się nieprawidłowym wchłanianiem substancji odżywczych. Nieleczony, prowadzi do niedoborów składników odżywczych w organizmie, które mogą skutkować poważnymi konsekwencjami dla zdrowia. Jak objawia się zespół złego wchłaniania i jak go leczyć?

Na czym polega zespół złego wchłaniania?

Zespół złego wchłaniania to grupa objawów ze strony układu pokarmowego, wynikających z zaburzeń w przyswajaniu składników odżywczych z pożywienia. Dla lepszego zrozumienia tego zespołu warto omówić, jak wygląda prawidłowe wchłanianie substancji odżywczych. 

Mianowicie w zdrowym organizmie pokarm rozkładany jest przez enzymy trawienne w różnych odcinkach przewodu pokarmowego na mniejsze cząsteczki. Następnie za pomocą tzw. kosmków jelitowych, w jelicie cienkim dochodzi do wchłaniania składników odżywczych. W przypadku zespół złego wchłaniania natomiast w jelicie cienkim nie dochodzi do wchłaniania substancji odżywczych, co prowadzi nie tylko do licznych objawów ze strony układu pokarmowego, ale i do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Zaburzenia wchłaniania dzieli się na dwa rodzaje:

1. Zaburzenia wchłaniania selektywne - dotyczą problemów z przyswajaniem wyłącznie jednego składnika odżywczego, np. laktozy,

2. Zaburzenia wchłaniania całościowe - dotyczą problemów z przyswajaniem wielu składników odżywczych. Częściej występują w przebiegu chorób. 

Zespół złego wchłaniania - objawy

Objawy zespołu złego wchłaniania mogą być różnorodne i zależeć będą od nasilenia zaburzenia. Wśród objawów wymienia się m.in.:

• przewlekłe biegunki,

• bóle brzucha,

• wzdęcia,

• wymioty,

• stolce tłuszczowe,

• utrata masy ciała. 

W przebiegu zespołu złego wchłaniania obserwuje się również objawy spowodowane niedoborami składników odżywczych, takie jak:

• Osłabienie i chroniczne zmęczenie - wynikające z niedoboru energii, żelaza i witamin z grupy B,

• Niedokrwistość (anemia) - z powodu niedoborów żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego,

• Nadmiernie wypadanie włosów,

• Problemy skórne - sucha skóra, wypryski, rumień, wysypki,

• Osteoporoza - z powodu niedoborów wapnia i witaminy D,

• Zwiększona podatność na infekcje - spowodowana osłabieniem układu odpornościowego.

U dzieci zespół złego wchłaniania może z kolei objawiać się opóźnieniem wzrostu oraz rozwoju, niedożywieniem i problemami z koncentracją. 

Zespół złego wchłaniania - przyczny

Zespół złego wchłaniania może wynikać z wielu problemów mających wpływ na trawienie i wchłanianie składników odżywczych. Wśród przyczyn zaburzeń wchłaniania wymienia się:

• Niedobór lub brak enzymów trawiennych - np. genetyczna fenyloketonuria,

• Nieprawidłową budowę jelit i ich struktury, 

• Resekcję części układu pokarmowego - np. usunięcie fragmentu jelita cienkiego lub żołądka,

• Choroby tarczycy - niedoczynność, nadczynność tarczycy,

• Dysfunkcje błony śluzowej jelita - np. celiakia, która prowadzi do uszkodzenia kosmków jelitowych,

• Stosowanie niektórych leków zaburzających proces wchłaniania w jelicie,

• Choroby jelit - np. choroba Leśniowskiego-Crohna, 

• Choroby infekcyjne, wirusowe lub pasożytnicze jelit,

• Przerost bakteryjny w jelicie cienkim (SIBO),

• Choroby genetyczne - np. mukowiscydoza. 

Zespół złego wchłaniania - jakie badania warto wykonać?

W przypadku zauważenia jakichkolwiek objawów, które mogą wskazywać na zaburzenia wchłaniania, warto jak najszybciej zgłosić się do lekarza, który przeprowadzi diagnozę i zaproponuje indywidualną ścieżkę leczenia. 

Diagnoza zespołu złego wchłaniania przede wszystkim opiera się na wywiadzie lekarskim oraz badaniach diagnostycznych, takich jak:

• Morfologia krwi - w tym także oznaczenie poziomu witamin i minerałów,

• Badanie kału - analiza w kierunku obecności stolców tłuszczowych, w kierunku pasożytów itd.,

• Testy oddechowe - np. test wodorowy, który ocenia tolerancję na laktozę,

• Badania obrazowe - USG jamy ustnej, RTG, 

• Endoskopia - w celu oceny kosmków jelitowych,

• Testy alergiczne,

• Badania genetyczne - w przypadku podejrzenia chorób genetycznych.

W przypadku zespołu wchłaniania zaleca się również regularne wykonywanie badań krwi w celu monitorowania ewentualnych niedoborów witamin i minerałów.  

Zespół złego wchłaniania - leczenie

Leczenie zespołu złego wchłaniania polega na leczeniu choroby podstawowej, która doprowadziła do zaburzeń wchłaniania. W zależności od przyczyny lekarz może zalecić stosowanie:

• Leków przeciwzapalnych - w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna,

• Antybiotyków - np. w leczeniu SIBO,

• Leków immunosupresyjnych - np. w leczeniu celiakii,

• Leków zobojętniających kwas solny - w przypadku chorób żołądka,

W leczeniu zespołu złego wchłaniania bardzo ważne jest jednoczesne minimalizowanie skutków wynikających z niedoborów składników odżywczych. Lekarz może zalecić suplementację witamin A, D, E, K, witamin z grupy B, żelaza, witaminy D, wapnia, cynku i magnezu. 

W przypadku odwodnienia i nasilonej utraty elektrolitów ważne jest również stosowanie doustnych roztworów nawadniających z elektrolitami. 

Zespół złego wchłaniania - co jeść, a czego unikać?

Leczenie zespołu złego wchłaniania opiera się także na stosowaniu diety eliminacyjnej, która ma za zadanie zmniejszyć nieprzyjemne objawy. Odpowiedni dobór diety zależny jest natomiast od pierwotnej choroby i tego, jakie składniki są nieprawidłowo wchłanianie w organizmie.  

Jeżeli zaburzenia wchłaniania wynikają z celiakii, to wówczas z diety należy wyeliminować gluten i zastąpić go naturalnymi bezglutenowymi produktami, jak np. ryż, kasza jaglana czy komosa ryżowa. W przypadku celiakii lekarz często zaleca także suplementację żelaza i witamin z grupy B.

Przy nietolerancji laktozy natomiast z diety powinniśmy wyeliminować produkty mleczne zawierające laktozę, które można zastąpić produktami roślinnymi lub produktami bez laktozy. W przypadku niedoborów wapnia i witaminy D również zaleca się wprowadzić suplementację. 

Z kolei w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna dieta powinna być lekkostrawna. Zaleca się spożywanie posiłków o małej objętości, ale bogatych w składniki odżywcze. Z codziennego jadłospisu należy dodatkowo wyeliminować produkty, które mogą nasilać objawy, np. produkty pełnoziarniste, alkohol lub ostre przyprawy.