Żeń-szeń – zastosowanie, właściwości. Na co pomaga?

Żeń-szeń to roślina, która od wieków ceniona jest ze względu na swoje właściwości prozdrowotne. Należy ona do najlepiej przebadanych adaptogenów, której stosowanie przynosi wiele korzyści dla naszego organizmu. Na co pomaga żeń-szeń i kiedy warto go stosować?

Jakie są rodzaje żeń-szenia? Jak działa żeń-szeń? 

Żeń-szeń od wieków wykorzystywany jest w tradycyjnej medycynie Dalekiego Wschodu. Obecnie roślina ta jest jedną z najlepiej przebadanych roślin o działaniu adaptogennym, czyli wspierających organizmu w przystosowaniu się do zmiennych warunków zewnętrznych. Żeń-szeń zawiera ponad 200 substancji aktywnych, którym zawdzięcza szerokie spektrum właściwości prozdrowotnych. 

Przede wszystkim w jego składzie znajdziemy ginsenozydy, czyli związki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwutleniającym i przeciwzakrzepowym. Ginsenozydy łagodzą również zmęczenie fizyczne i psychiczne, a także poprawiają wydolność i ogólne samopoczucie. Poza tym w żeń-szeniu znajdują się też witaminy (głównie z grupy B) oraz minerały, takie jak magnez, wapń, cynk i żelazo. 

Istnieje kilka gatunków żeń-szenia, które różnią się między sobą składem oraz właściwościami:

1. Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng) - nazywany koreańskim lub azjatyckim, to najbardziej znany oraz najlepiej przebadany gatunek żeń-szenia, zawiera najwięcej ginsenozydów i ma najsilniejsze działanie adaptogenne,

2. Żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus) - zamiast ginsenozydów zawiera eleuterozydy. Podobnie, co żeń-szeń właściwy ma działanie wzmacniające, ale jest zdecydowanie łagodniejszy,

3. Żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius) - również ma łagodniejsze działanie od żeń-szenia koreańskiego, ale jest bogatszy w niektóre ginsenozydy,

4. Żeń-szeń wietnamski (Panax vietnamensis) - zawiera ginsenozydy niewystępujące w innych gatunkach żeń-szenia. 

Żeń-szeń - właściwości prozdrowotne

Właściwości prozdrowotne żeń-szenia to m.in.:

• Poprawia pamięć i koncentrację - wspomaga pracę mózgu i dotlenia komórki nerwowe. Żeń-szeń stanowi również wsparcie w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych, takich jak np. choroba Alzheimera,

• Wspiera układ sercowo-naczyniowy - obniża ciśnienie tętnicze, zmniejsza poziom cholesterolu oraz poprawia elastyczność naczyń krwionośnych. Ze względu na obecność ginsenozydów, ma dodatkowo działanie przeciwzakrzepowe, 

• Chroni komórki przed stresem oksydacyjnym - pomaga neutralizować wolne rodniki,

• Wspomaga pracę układu pokarmowego - wspiera trawienie, łagodzi podrażnienia i ma działanie przeciwwrzodowe,

• Przyspiesza regenerację organizmu - żeń-szeń wspomaga procesy naprawcze i może przyspieszać gojenie się ran,

• Wzmacnia układ odpornościowy - żeń-szeń może zwiększać aktywność komórek odpornościowych w organizmie,

• Zwiększa odporność organizmu na stres - żeń-szeń wspiera organizm w stanach napięcia, wyczerpania lub chronicznego zmęczenia,

• Wspiera metabolizm glukozy i insuliny - żeń-szeń może obniżać poziom cukru we krwi oraz wpływać na regulację produkcji insuliny,

• Wspiera funkcje seksualne - tradycyjnie żeń-szeń stosowany był jako afrodyzjak, a współczesne badania również potwierdzają jego korzystny wpływ na funkcje seksualne zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. 

Kiedy warto stosować żeń-szeń?

Suplementy diety, ekstrakty oraz kosmetyki z żeń-szeniem powstają głównie z jego korzenia, w którym to właśnie znajduje się najwięcej składników aktywnych odpowiedzialnych za działanie prozdrowotne rośliny. 

Suplementy diety z żeń-szeniem zaleca się stosować:

• W okresach wzmożonego stresu i napięcia psychicznego,

• W okresach intensywnej pracy lub nauki, gdy nasz organizm potrzebuje wzmocnienia, 

• Przy osłabieniu organizmu lub przewlekłym zmęczeniu,

• W czasie zwiększonego wysiłku umysłowego,

• W okresach spadku odporności, w trakcie infekcji, 

• Jako element profilaktyki w okresach wzmożonej zachorowalności, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, 

• W trakcie rekonwalescencji,

• W celu wspomagania funkcji poznawczych, np. u osób starszych, 

• W okresach obniżonego nastroju, w sezonowym spadku nastroju, 

• Jako wsparcie dla osób pracujących w systemie zmianowym,

• W celu poprawy wydolności seksualnej,

• W przypadku intensywnej aktywności fizycznej.
  
  

Żeń-szeń - przeciwwskazania i skutki uboczne

Suplementy diety z żeń-szeniem są z reguły dobrze tolerowane przez większość osób, jednak w niektórych przypadkach ich stosowanie może być niewskazane lub może wymagać wcześniej konsultacji z lekarzem. Dotyczy to przede wszystkim osób, które przyjmują na stałe jakieś leki. Żeń-szeń może bowiem wchodzić z niektórymi lekami w interakcję, co może prowadzić do osłabienia działania substancji lub nawet nasilenia skutków ubocznych. 

Przeciwwskazania do stosowania żeń-szenia to natomiast:

• Stosowanie leków przeciwdepresyjnych lub wpływających na układ nerwowy - żeń-szeń może nasilać ich działanie,

• Wysokie ciśnienie tętnicze,

• Planowane zabiegi chirurgiczne - żeń-szeń może zwiększać ryzyko krwawień,

• Ciąża i okres karmienia piersią,

• Młody wiek - żeń-szenia nie należy stosować u dzieci,

• Astma, przewlekłe choroby dróg oddechowych. 

W rzadkich przypadkach stosowanie żeń-szenia może powodować skutki uboczne, takie jak m.in. zaburzenia trawienia, nadmierne pobudzenie, bezsenność lub bóle głowy. W przypadku jakichkolwiek niepokojących objawów zaleca się zmniejszyć dawkę, przerwać suplementację i/lub skonsultować się z lekarzem. 

Jak dawkować suplementy z żeń-szeniem?

Przy wyborze suplementu diety z żeń-szeniem przede wszystkim należy zwrócić uwagę na jego skład oraz to, jaką odmianę żeń-szenia zawiera dany preparat. Najczęściej w suplementach stosuje się żeń-szeń właściwy (Panax ginseng) lub żeń-szeń syberyjski. 

Dzienna profilaktyczna dawka żeń-szenia dla osób dorosłych wynosi zazwyczaj od 200 do 400 mg ekstraktu. Dawkowanie będzie jednak różnić się w zależności od gatunku żeń-szenia, rodzaju preparatu, jego formy oraz zaleceń producenta, dlatego zawsze należy zapoznać się z informacją na ulotce lub opakowaniu suplementu.

Ze względu na działanie pobudzające, żeń-szenia nie należy przyjmować wieczorem ani w godzinach późnopopołudniowych, ponieważ wówczas może on utrudniać zasypianie i powodować lub nasilać problemy ze snem. Zaleca się również, aby okres stosowania żeń-szenia nie przekraczał 2-3 miesięcy. Po tym czasie powinniśmy zrobić minimum 2-tygodniową przerwę, aby nasz organizm nie przyzwyczaił się do działania adaptogenu.