Tężyczka - objawy, diagnostyka i leczenie

Tężyczka to zespół objawów charakteryzujących się nieprawidłowościami w zakresie nerwowo-mięśniowym. W jej przebiegu najczęściej pacjenci skarżą się na silne i niekontrolowane skurcze mięśni. Co to jest tężyczka, jak się objawia i jak wygląda jej leczenie?

Tężyczka - objawy

Tężyczka to zespół objawów wynikających ze wzmożonej pobudliwości nerwowo-mięśniowej, która prowadzi do mimowolnych skurczów mięśni. Tężyczka charakteryzuje się różnorodnym obrazem klinicznym, od łagodnych do ciężkich objawów, które w niektórych przypadkach mogą nawet zagrażać życiu. 

W zależności od przyczyn i objawów wyróżnia się dwa rodzaje tężyczki:

Tężyczka jawna (hipokalcemiczna)

Tężyczka jawna wywołana jest niedoborem wapnia zjonizowanego w organizmie. Objawy tężyczki jawnej to:

• drętwienie skóry wokół ust, języka, dłoni stóp,

• skurcze mięśni stóp i dłoni, współwystępujące z charakterystycznym ułożeniem dłoni w tzw. ręce położnika,

• uczucie “braku” czucia w dłoniach,

• ucisk w klatce piersiowej,

• kołazanie serca, 

• hiperwentylacja,

• zasłabnięcia i omdlenia. 

Tężyczka utajona (spazmofilia)

Tężyczka utajona nazywana normokalcemiczną jest związana z niedoborami magnezu oraz okresową zasadowicą, czyli m.in. wzrostem pH krwi na skutek hiperwentylacji. Tężyczka utajona występuje znacznie częściej niż tężyczka jawna, niemniej jednak jej objawy są znacznie trudniejsze do rozpoznania.

 Najczęstsze objawy tężyczki utajonej to:

• trudności z koncentracją i pamięcią,

• drażliwość,

• chroniczne zmęczenie, osłabienie,

• bezsenność,

• kołatanie serca,

• bóle w klatce piersiowej,

• duszności,

• bóle brzucha, nudności,

• drżenie powiek.
  
  

W najcięższych przypadkach tężyczka może objawiać się drgawkami, utratą przytomności, zaburzeniami rytmu serca oraz skurczami krtani, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. W takich sytuacjach niezbędna jest natychmiastowa pomoc medyczna. 

Tężyczka - przyczyny

Tężyczka w większości przypadków jest wynikiem zaburzeń gospodarki elektrolitowej. Najczęściej występuje na skutek niedoboru wapnia, magnezu oraz potasu, pierwiastków, które odpowiadają m.in. za przewodzenie impulsów nerwowych, pracę mięśni oraz prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. 

Niedobory te mogą być natomiast spowodowane przez różne czynniki, m.in.:

• Problemy ze wchłanianiem wapnia - np. wynikające z niedoborów witaminy D, 

• Choroby przewlekłe układu pokarmowego - które zaburzają wchłanianie elektrolitów,

• Zaburzenia odżywiania - anoreksja, bulimia. Prowadzą do znacznych niedoborów składników odżywczych w organizmie,

• Uszkodzenia przytarczyc - np. po operacjach w obrębie szyi, na skutek radioterapii, 

• Choroba alkoholowa - nadmierne spożycie alkoholu przyczynia się do wypłukiwania elektrolitów z organizmu,

• Przewlekły stres,

• Stosowanie leków moczopędnych i przeciwpadaczkowych,

• Zaburzenia hormonalne - np. niedoczynność przytarczyc i tarczycy,

• Niewłaściwa dieta - uboga w wapń, magnez i potas,

• Choroby wyniszczające organizm - nowotwory.

Jak wygląda diagnostyka tężyczki?

Tężyczkę rozpoznaje się na podstawie objawów klinicznych oraz wyników badań laboratoryjnych i diagnostycznych. Zazwyczaj pierwszym krokiem w diagnozie jest wykonanie badań krwi na oznaczenie poziomu wapnia, magnezu i potasu. Wyniki te pomagają zidentyfikować potencjalne niedobory, które mogą być przyczyną objawów. 

W diagnozie tężyczki wykonuje się również tzw. próbę tężyczkową (EMG), czyli elektromiografię, która ocenia potencjały elektryczne w mięśniach i nerwach. Próba tężyczkowa przede wszystkim wykorzystywana jest w diagnozie tężyczki utajonej, która nie zawsze daje jednoznaczne objawy. W razie potrzeby lekarz może także zlecić wykonanie EEG (w celu oceny czynności elektrycznej mózgu) oraz EKG (w celu monitorowania rytmu serca). 

W przypadku podejrzenia tężyczki utajonej dodatkowo wykorzystuje się prowokacyjne testy diagnostyczne, takie jak:

1. Objaw Chvostka - test polegający na uderzeniu młoteczkiem neurologicznym w okolice nerwu twarzowego. W przypadku dodatniego objawu dochodzi do mimowolnego skurczu mięśni twarzy,

2. Objaw Trousseau - polega na uciśnięciu ramienia mankietem ciśnieniomierza i sprawdzenie, czy ręka pacjenta przyjmuje charakterystyczny kształt tzw. ręki położnika,

3. Objaw Lusta - polega na uderzeniu młoteczkiem neurologicznym w okolice mięśni strzałkowych. Gdy pojawi się ich mimowolny skurcz, wtedy mówimy o objawie dodatnim. 

Tężyczka - leczenie

Leczenie tężyczki zależy przede wszystkim od przyczyny jej wystąpienia, choć głównym celem leczenia będzie zwiększenie stężenia wapnia w surowicy krwi. W przypadku tężyczki jawnej zaleca się więc suplementację wapnia. Najczęściej lekarz zaproponuje dodatkowo suplementację magnezu, potasu i witaminy D, jeżeli badania krwi wskazują na niedobory. 

U pacjentów z tężyczką utajoną, której przyczyną jest np. przewlekły stres, pomocne może być również skorzystanie ze wsparcia psychologa i/lub psychoterapeuty. W pozostałych przypadkach niedoborów elektrolitów leczenie dostosowane jest do pierwotnej przyczyny tężyczki.