Pierwsze szczepienia – co powinni wiedzieć rodzice?

W pierwszych miesiącach życia nowonarodzonego maluszka czeka szereg szczepień, które mają ochronić go przed chorobami zakaźnymi i ich groźnymi skutkami. Wśród pierwszych szczepień wymienia się obowiązkowe oraz te zalecane, o których podaniu decydują rodzice. Co warto wiedzieć przed pierwszymi szczepieniami dziecka? Jak się przygotować?

Kalendarz szczepień w pierwszych latach życia

Program Szczepień Ochronnych obowiązujący w Polsce zakłada obowiązkowe szczepienia dziecka, które wykonuje się od pierwszych dni życia aż do 19. roku życia. W Polsce szczepienia ochronne noworodków są obowiązkowe, co oznacza, że jeżeli rodzice nie wyrażą na nie zgody, to wówczas mogą czekać ich konsekwencje prawne. 

W pierwszych latach życia dziecka wykonuje się jak najwięcej szczepień, co ma na celu jak najszybciej uodpornić dziecko przed groźnymi chorobami zakaźnymi, których przebieg może być szczególnie niebezpieczny w tym okresie.

Pierwsze szczepienie, wykonywane jeszcze na oddziale noworodkowym po narodzinach to szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz gruźlicy. Następne obowiązkowe szczepienia wykonywane są natomiast w przychodni i obejmują:

• w 2. miesiącu - szczepienie przeciwko WZW typu B, rotawirusom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Hib, pneumokokom

• w 3-4. miesiącu - szczepienie przeciwko WZW typu B, rotawirusom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Hib, pneumokokom, polio, pneumokokom

• w 5-6 miesiącu. - szczepienie przeciwko rotawirusom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Hib, pneumokokom i polio,

• w 7. miesiącu - szczepienie przeciwko WZW B. 

W późniejszych latach życia dziecku podaje się dawki przypominające niektórych ww. szczepionek oraz dodatkowo szczepi się dziecko na odrę, świnkę, różyczkę i tężec. Wszystkie szczepienia są refundowane, co oznacza, że są one bezpłatne. 

Szczepienia zalecane dla niemowląt i dzieci

W Programie Szczepień Ochronnych oprócz obowiązkowych szczepień znajdują się również szczepionki zalecane, które można wykonywać od pierwszych miesięcy życia niemowlaka. Szczepienia zalecane w Polsce to:

• szczepienie przeciwko menigogokom - od 2. miesiąca życia

• szczepienie przeciwko grypie - po ukończeniu 6. miesiąca życia

• szczepienie przeciwko ospie wietrznej - od 7. miesiąca życia

• szczepienie przeciwko WZW typu A - od 12. miesiąca życia

• szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu - od 12. miesiąca życia 

• szczepienie przeciwko COVID-19 - od 7. miesiąca życia.

• szczepienie przeciwko HPV - od 9. roku życia. 

Jak wygląda kwalifikacja do szczepienia?

Przed każdym szczepieniem dziecko musi zostać dokładnie przebadane przez lekarza w celu sprawdzenia, czy w danym momencie szczepionka może zostać podana. Podczas kwalifikacji lekarz przeprowadza wywiad z rodzicami na temat stanu zdrowia dziecka, przyjmowanych leków oraz wcześniejszych reakcji na szczepienie. 

Następnie lekarz sprawdza stan zdrowia dziecka i wyklucza lub potwierdza ewentualne przeciwwskazania do szczepienia. Przykładowo, jeżeli dziecko będzie miało gorączkę, to wówczas lekarz najczęściej zadecyduje o odroczeniu szczepienia do momentu, aż dziecko wyzdrowieje. 

Podczas konsultacji kwalifikacyjnej lekarz informuje również rodziców o rodzaju szczepienia, o możliwych działaniach niepożądanych oraz o postępowaniu po szczepieniu. 

Jak się przygotować do szczepienia niemowlaka?

Mimo tego, że oczywiście kilkumiesięcznemu dziecko nie będziemy w stanie wytłumaczyć całej sytuacji i przygotować go na szczepienie, to jednak dbając o jego rutynę, możemy uprzyjemnić mu ten czas, na tyle, na ile to możliwe.

Przede wszystkim na szczepienie warto umówić się w dogodnym terminie, abyśmy mogli zadbać o rutynę dziecka i np. nie musieć specjalnie budzić go ze snu lub drzemki. To zapewni maluchowi pewnego rodzaju bezpieczeństwo i będzie sprzyjać utrzymaniu spokoju. Na szczepienie warto także zabrać ze sobą zabawki lub przedmioty, które dziecko lub obserwować. Jeżeli dziecko używa smoczka, to także jak najbardziej powinniśmy go ze sobą zabrać.

Szczepionka najczęściej podawana jest w udo maluszka, co należy wziąć pod uwagę przy wybieraniu stroju na szczepienie. Warto ubrać dziecko w ubranko, które będzie nam łatwo ściągnąć i założyć tak, aby dodatkowo nie męczyć malucha. 

Po szczepieniu natomiast rodzic powinien zostać z dzieckiem na około 15-30 minut w przychodni, aby w razie ewentualnej reakcji anafilaktycznej (która zdarza się niezwykle rzadko) personel medyczny mógł w porę zareagować. Po powrocie do domu również należy obserwować dziecko i ewentualne objawy poszczepienne, które w ciągu kilku dni powinny samoistnie zniknąć. 

Czy szczepionka może wywołać chorobę?

Niestety wiele osób nadal błędnie uważa, że szczepionka może wywołać chorobę, przed którą powinna nas ochronić. Jest to oczywiście nieprawda. Szczepionki dla maluchów występują w dwóch wersjach. Są to tzw. szczepionki żywe, które zawierają drobnoustroje oraz szczepionki inaktywowane (tzw. zabite), które zawierają zabite wirusy/bakterie lub ich martwe wirusy.

Choć szczepionki żywe zawierają żywe drobnoustroje, to jednak są one pozbawione chorobotwórczości, co oznacza, że szczepienie nie jest w stanie wywołać choroby, przed którą powinno nas chronić. Zadaniem takich szczepionek jest natomiast stymulacja układu odpornościowego dziecka do produkcji przeciwciał przeciwko danym chorobom. 

Pierwsze szczepienie dziecka - niepożądane objawy

Po szczepieniu u dziecka jak i u dorosłego może wystąpić tzw. odczyn poszczepienny, który jest całkowicie naturalny i w ciągu kilku dni samoistnie przemija. Objawy odczynu poszczepiennego to m.in.:

• zaczerwienienie, bolesność i obrzęk w miejscu podania szczepionki,

• stan podgorączkowy,

• brak apetytu,

• pogorszenie nastroju dziecka, np. dziecko jest marudne, rozdrażnione, bardziej płaczliwe, senne. 

Zawsze po podaniu szczepienia należy bacznie obserwować dziecko, ponieważ w rzadkich przypadkach mogą pojawić się objawy, które powinny zaalarmować rodziców do natychmiastowej konsultacji z lekarzem. Objawy po szczepieniu, które powinny zaniepokoić to:

• przedłużające się objawy tzw. odczynu poszczepiennego,

• wysoka gorączka powyżej 40 stopni Celsjusza,

• trudności z oddychaniem,

• wysypka,

• duży i bolesny obrzęk,

• każdy inny objaw, który niepokoi rodzica.