Wysoko wrażliwe dziecko - jak je wspierać?

Jak wspierać dziecko wysoko wrażliwe? Jak zapewnić mu prawidłowy rozwój? Co cechuje dzieci z wysoka wrażliwością? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w naszym poradniku. 

Wysoko wrażliwe dziecko, czyli jakie?

Wysoko wrażliwa osobowość (WWO) znana także jako nadwrażliwość emocjonalna występuje u około 10-20% populacji. WWO nie jest zaburzeniem zachowania, ale wrodzoną i uwarunkowaną genetycznie cechą osobowości. Jest związana ze specyficzną pracą neuronów i charakteryzuje się zwiększoną wrażliwością na bodźce pochodzące z otoczenia. 

Wysoka wrażliwość u dzieci dotyczy kilku sfer:

• fizycznej – dziecko przejawia większą wrażliwość sensoryczną na strukturę tkanin, na zapachy, dźwięki, temperaturę. Silniej niż inni reaguje na głód czy ból. Może też być bardziej podatne na występowanie alergii pokarmowych;

• emocjonalnej – dziecko ma tendencję do przejmowania emocji innych osób. Ma zdolność odczytywania niewerbalnych komunikatów, a także intensywniej przeżywa emocje, np. szybko popada w entuzjazm, smutek czy złość;

• społecznej – dziecko nie lubi nagłych zmian i potrzebuje stałych rytuałów. Nie czuje się dobrze wśród obcych osób oraz gdy dużo się dzieje naokoło niego w jednym momencie. 

Wysoko wrażliwe dziecko - cechy

Psychoterapeutka dr Elaine Aron badająca osoby wysoko wrażliwe wyróżniła cztery kluczowe cechy charakterystyczne dla WWO (model DOES). Aron w swoich badaniach zwróciła też uwagę, że wpływ środowiska na temperament i osobowość człowieka jest zdecydowanie mniejszy, niż wcześniej sądzono.

U dzieci wysoko wrażliwych obserwuje się następujące cechy:

• Głębokość przetwarzania (ang.  depth of processing) jest cechą dzieci z wysoką wrażliwością polegającą na zdolności do głębokich refleksji i stosowania bogatego słownictwa. Ta cecha może przyczyniać się jednak do trudności z podejmowaniem decyzji i nadmiernym analizowaniem sytuacji. 

• Łatwość przestymulowania bodźcami (ang. overstimullation) objawia się wyczuleniem na subtelne zapachy i dźwięki, ale jest też powodem, dla którego dzieci z wysoką wrażliwością są nadwrażliwe np. na hałas i mogą zacząć krzyczeć lub głośno płakać, lub reagować nieadekwatnie do sytuacji.

• Reaktywność emocjonalna (ang. emotional reactivity and empathy) to cecha, której doświadczają już nawet kilkuletnie dzieci. Polega na trafnym odczytywaniu emocji innych osób. Wysoko wrażliwe dzieci są bardziej empatyczne i wrażliwe od swoich rówieśników.

• Wyczulenie na subtelności (ang. sensing the subtle) jest cechą określającą wrażliwość przetwarzania zmysłowego. Dzieci wysoko wrażliwe zwracają uwagę na detale i niuanse, których nie dostrzegają inne osoby. Wysoko wrażliwe dzieci są w stanie zaobserwować nawet nieduże zmiany w otoczeniu lub w wyglądzie innych osób. Mają tendencję do wnikliwego analizowania szczegółów.

Wysoko wrażliwe dziecko - objawy

U dzieci wysoko wrażliwych obserwuje się następujące symptomy.

• reagowanie płaczem na hałas, zmianę temperatury,  otoczenia lub przebodźcowanie, 

• podatność na stres wynikająca z trudności w regulacji emocji,

• mniejsza zdolność do szybkiego wykonywania zadań pod presją czasu, 

• trudności z koncentracją i efektywną nauką, 

• uczucie wyczerpania pod koniec intensywnego dnia, 

• dążenie do perfekcjonizmu, 

• brak asertywności,

• skłonność do stanów przygnębienia i depresji, 

• niechęć do zmian.

Wysoko wrażliwe dziecko - jak mu pomóc?

Wychowanie dziecka o wysokiej wrażliwości wymaga cierpliwości, łagodności i umiejętności w zaspokajaniu jego potrzeb. Terapeuta lub psycholog mogą jedynie pomóc zrozumieć, czym jest wysoka wrażliwość, czego można oczekiwać oraz jakie są jej konsekwencje. Dzieci o wysokiej wrażliwości często mają wyjątkowy potencjał, który można rozwijać poprzez odpowiednią komunikację z dzieckiem i uważność. Rodzice powinni starać się zrozumieć swoje dziecko i ułatwić mu rozwijanie jego wyjątkowych cech w bezpiecznym środowisku. Dzięki odpowiedniemu wsparciu wysoko wrażliwość może stać się darem, a nie przeszkodą w życiu dziecka.

Aby wspierać rozwój wysoko wrażliwego dziecka, warto zwrócić uwagę na wyjątkowe zalety cechujące takie dziecko. Są to między innymi:

• dociekliwość i dokładność,

• kreatywność i szukanie rozwiązań,

• wysoka empatia,

• ponadprzeciętna spostrzegawczość.

Jak wspierać wysoko wrażliwe dziecko?

Jeśli jesteś rodzicem dziecka wysoko wrażliwego, musisz być uważny i wyrozumiały na wyjątkowe potrzeby swojej pociechy, aby móc pomóc dziecku i wspierać jego rozwój.

Oto kilka cennych wskazówek, które mogą pomóc w zaspokojeniu wyjątkowych potrzeb dziecka wysoko wrażliwego:

Akceptacja i zrozumienie - zaakceptuj wszystkie emocje, które przeżywa dziecko i nie umniejszaj ich znaczenia, na przykład nazywając dziecko „beksą”.

Stworzenie bezpiecznego środowiska - zapewnij dziecku ciche i spokojne miejsce, w którym może odpocząć i się wyciszyć.

Unikanie przebodźcowania - ogranicz ilość intensywnych doświadczeń w krótkim czasie. Stopniowo wprowadzaj zmiany, aby dziecko mogło się do nich przyzwyczaić.

Współpraca z nauczycielami i innymi opiekunami - jeśli dziecko uczęszcza do przedszkola lub szkoły, porozmawiaj z nauczycielami o jego szczególnych potrzebach.

Terapia - w sytuacji, gdy dziecko ma duże trudności z radzeniem sobie z emocjami, warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym, aby wprowadzić pomocne techniki terapeutyczne. Niektóre dzieci mogą skorzystać z pomocy fizjoterapeuty, co ułatwi im przetwarzanie sensoryczne.

Na czym polega wsparcie psychologiczne dziecka wysoko wrażliwego?

Pomoc psychologiczna może ułatwić zrozumienie, dlaczego dziecko reaguje na bodźce w określony sposób, czego doświadcza i jak to wpływa na jego zachowanie i emocje. Zajęcia terapeutyczne obejmują:

• naukę strategii radzenia sobie ze swoimi emocjami, zarządzania stresem i lękiem w trudnych sytuacjach (wiek przedszkolny i szkolny), 

• wsparcie w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami,

• naukę asertywności, 

• nakierowanie dziecka na aktywności, które może efektywnie rozwijać, wykorzystując wysoką wrażliwość jako swoją mocną stronę. 

Cechy dziecka wysoko wrażliwego mogą być wyzwaniem dla rodzica. Wysoka wrażliwość u dzieci często spotyka się z niezrozumieniem otoczenia w związku z intensywniejszym odczuwaniem emocji. Aby wspierać swoje dziecko, trzeba spostrzegać i akceptować jego możliwości i ograniczenia oraz pomóc mu w zrozumieniu jego emocji i radzeniu sobie z nadmiernym przestymulowaniem. Bardzo ważne jest rozmawianie z dzieckiem o jego nastrojach oraz uważność na jego potrzeby. Warto również sprawdzić, jak różne bodźce wpływają na wrażliwość dziecka i wspierać jego rozwój w sposób, który pomoże mu w samoregulacji i wzmocni jego poczucie własnej wartości.