Pierwsze objawy przeziębienia u dzieci – jak reagować?

W okresie jesienno-zimowym przeziębienia i grypa u dzieci pojawiają się często. Układ odpornościowy najmłodszych dopiero uczy się reagować na wirusy, dlatego nawet drobne infekcje potrafią szybko dać o sobie znać. Warto umieć rozpoznać pierwsze objawy przeziębienia i wiedzieć, jak na nie reagować, aby złagodzić dolegliwości, skrócić czas choroby i zapobiec powikłaniom.

Najczęstsze pierwsze objawy przeziębienia u dzieci

Przeziębienie u dzieci nie pojawia się nagle. Rozwija się powoli, a subtelne symptomy infekcji łatwo przeoczyć. Jakie są pierwsze objawy przeziębienia u dzieci?

Wczesne symptomy

Pierwsze sygnały przeziębienia często nie są oczywiste i mogą wyglądać jak gorsze samopoczucie dziecka. Do najczęstszych wczesnych objawów infekcji należą:

• Zmęczenie, marudzenie, obniżony apetyt 
• Chłód, dreszcze – to naturalny sposób organizmu na utrzymanie ciepła, gdy temperatura ciała zaczyna rosnąć. 
• Lekko podniesiona temperatura – stan podgorączkowy (37,1-37,9°C) często pojawia się na bardzo wczesnym etapie infekcji. 

Te symptomy mogą trwać od kilku godzin do jednego dnia, zanim pojawią się bardziej oczywiste objawy.

Typowe objawy przeziębienia

Gdy infekcja się rozwija, pojawiają się następujące dolegliwości:

• Katar – na początku wodnisty i przezroczysty, później gęstszy i bardziej żółtawy. 
• Kichanie – częsty odruch oczyszczania nosa z wirusów i wynik podrażnienia błony śluzowej.
• Ból gardła i chrypka – wirusy powodują lekkie podrażnienie gardła, które może sprawiać trudność przy połykaniu lub mówieniu. U małych dzieci objawia się to np. odmową jedzenia.
• Kaszel – początkowo suchy i męczący, a po kilku dniach mokry, gdy wydzielina z nosa spływa po tylnej ścianie gardła.
• Zatkany nos – utrudnia oddychanie, sen, a u niemowląt także karmienie.

Objawy towarzyszące

Oprócz głównych symptomów, u wielu dzieci pojawiają się także:

• Ból głowy – wynik zatkanego nosa lub stanu zapalnego w zatokach.
• Niepokój i problemy ze snem – dziecko często się budzi, jest niespokojne, płaczliwe.

To objawy, które nie są groźne, ale sygnalizują, że infekcja się rozwija i warto zacząć reagować.

Domowe sposoby na przeziębienie u dzieci

Kiedy zauważysz u dziecka pierwsze sygnały infekcji, najważniejsze jest stworzenie warunków, w których jego organizm będzie mógł spokojnie walczyć z wirusem. Wiele drobnych działań możesz wdrożyć od razu – często wystarczą, aby skrócić czas i złagodzić przebieg przeziębienia.

Odpoczynek i regeneracja

Podczas snu organizm produkuje więcej cytokin – białek odpowiedzialnych za walkę z wirusami. Dlatego chore dziecko powinno mieć możliwość odpoczynku i drzemek. Im szybciej pozwolisz organizmowi „przełączyć się” w tryb regeneracji, tym lepiej zareaguje na infekcję.

Nawodnienie organizmu

W czasie przeziębienia zapotrzebowanie na płyny rośnie, bo organizm szybciej je traci przez gorączkę, katar czy oddychanie przez usta. Warto podawać wodę w małych, częstych porcjach; ciepłe herbatki ziołowe (odpowiednie dla wieku dziecka); lekki rosołek, który nawadnia i dostarcza elektrolitów, a u niemowląt zadbać o częstsze karmienie piersią lub butelką.

Objawy odwodnienia, na które warto uważać:

• bardzo suche usta,
• rzadsze oddawanie moczu, mocz ciemniejszy niż zwykle,
• ospałość, brak łez podczas płaczu,
• zapadnięte oczy u maluchów.

W sytuacji, gdy zauważysz te objawy, trzeba zwiększyć podaż płynów, a przy braku poprawy należy skonsultować się z lekarzem.

Co pomaga przy konkretnych objawach przeziębienia?

Przeziębienie u dzieci można skutecznie łagodzić domowymi metodami. Nie przyspieszy to wprawdzie wyzdrowienia (organizm sam musi zwalczyć wirusa), ale znacząco poprawi komfort dziecka i skróci czas trwania najbardziej dokuczliwych objawów. Jakie są domowe sposoby leczenia przeziębienia u dzieci?

Katar i zatkany nos

Sól fizjologiczna/woda morska
To najbezpieczniejszy sposób na udrożnienie nosa. Kilka psiknięć roztworu soli fizjologicznej rozrzedza wydzielinę, ułatwia jej usunięcie i zmniejsza obrzęk błon śluzowych nosa. Można stosować kilka razy dziennie, również u niemowląt.

Higiena nosa
Małe dzieci nie potrafią same oczyścić nosa. Aspirator (manualny lub elektryczny) pomaga usunąć zalegającą wydzielinę. Ważne, aby nie stosować go „na siłę” i zbyt często, aby nie podrażnić nosa.

Nebulizacje i inhalacje
Nebulizacja i inhalacje z soli fizjologicznej to bezpieczny sposób na nawilżenie górnych dróg oddechowych i rozrzedzenie gęstej wydzieliny. Sprawdza się przy mocno zatkanym nosie, kaszlu oraz u niemowląt, dla których parowe inhalacje są niewskazane.

Inhalacje (parowe) można stosować u starszych dzieci (powyżej 3. roku życia). Ciepła para łagodzi podrażnienia, ułatwia oddychanie i zmniejsza uczucie zatkania nosa. 

Uwaga: niemowlęta i małe dzieci nigdy nie powinny wdychać gorącej pary, gdyż ryzyko poparzenia jest zbyt duże.

Ból gardła

Napary i ciepłe płyny
Ciepłe napoje (rumianek, lipa, letnia herbata, woda z miodem) łagodzą uczucie drapania w gardle i nawilżają śluzówkę. 

Preparaty bezpieczne dla dzieci
Nie wszystkie pastylki lub spraye są odpowiednie dla najmłodszych. U maluchów najlepiej sprawdzają się naturalne syropy i preparaty o działaniu osłonowym, np. na bazie miodu, porostu islandzkiego, aloesu czy malin.

Uwaga: Miodu nie wolno podawać dzieciom poniżej 12. miesiąca życia.

Kaszel

Nawilżanie powietrza i parówki
Suchy kaszel najczęściej nasila się wieczorem i w nocy. Dobre nawilżenie powietrza łagodzi podrażnienie. U starszych dzieci (powyżej 3 lat) można wykonać delikatne inhalacje/parówki z soli fizjologicznej. U niemowląt tylko nebulizacja.

Syropy osłonowe
Syropy na bazie roślin (prawoślazu, babki lancetowatej) pomagają w suchym kaszlu, bo tworzą warstwę ochronną na gardle.
Przy kaszlu mokrym ważniejsze jest nawadnianie i ułatwianie odkrztuszania – wtedy syropy „na kaszel suchy” mogą utrudniać usuwanie wydzieliny.
Leki przeciwkaszlowe i mukolityczne u dzieci powinny być stosowane wyłącznie po konsultacji z lekarzem.

Gorączka

Leki obniżające temperaturę warto podać, gdy:

• gorączka przekracza 38-38,5°C,
• dziecko czuje się źle (ból, osłabienie, dreszcze, trudności ze snem),
• dziecko ma choroby współistniejące lub skłonność do drgawek gorączkowych.

Temperatura do ok. 38°C wspiera naturalną odporność organizmu, ponieważ pomaga mu skuteczniej zwalczać wirusy. Jeśli dziecko jest w miarę w dobrej formie, je i pije, nie trzeba gorączki od razu zbijać.

Paracetamol czy ibuprofen na gorączkę?

• Paracetamol – można stosować u dzieci już od pierwszych miesięcy życia; dobry przy gorączce i bólu.
• Ibuprofen – dla dzieci powyżej 3.miesiąca życia (i >5 kg); oprócz obniżania gorączki działa też przeciwzapalnie.

Dawki zawsze powinny być dobrane do masy ciała dziecka, a nie wieku.

Przeziębienie u dzieci – kiedy do lekarza?

Większość przeziębień u dzieci można bezpiecznie leczyć w domu, jednak są sytuacje, w których potrzebna jest konsultacja lekarska. Do najważniejszych sygnałów alarmowych należą:

• Gorączka utrzymująca się dłużej niż 3 dni lub powracająca po okresie poprawy.
• Bardzo wysoka gorączka, szczególnie powyżej 39°C u młodszych dzieci.
• Objawy odwodnienia – suchy język, brak łez, mała ilość moczu, apatia.
• Duszność, świszczący oddech, przyspieszone oddychanie lub wciąganie żeber podczas oddychania.
• Silny ból ucha, ból zatok lub kaszel utrzymujący się dłużej niż 10-14 dni.
• Senność, apatia, trudności z wybudzeniem.
• Dziecko poniżej 3. miesiąca życia – nawet przy łagodnych objawach infekcji wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Jeśli którykolwiek z tych sygnałów się pojawi, należy skonsultować się z pediatrą, aby wyeliminować ryzyko groźnych powikłań.

Źródła:

Doniec Z., Mastalerz-Migas A., Krenke K., Mazurek H., Bieńkowski P.: Rekomendacje postępowania diagnostyczno – terapeutycznego w kaszlu u dzieci dla lekarzy POZ, Lekarz POZ 2016; 4; 305-321

Łoś-Rycharska E., Czerwionka-Szaflarska M.: Gorączka u dzieci i jej farmakoterapia, Pediatria Polska 2010; 85 (2); 156-164

https://www.nhs.uk/baby/health/colds-coughs-and-ear-infections-in-children/