Kwas foliowy dla mężczyzny - dlaczego przyszły tata też powinien suplementować foliany?

Kwas foliowy kojarzy się głównie z kobietą w ciąży, jednak jego znaczenie nie ogranicza się wyłącznie do zdrowia przyszłej mamy. Witamina B9 odgrywa ważną rolę także w organizmie mężczyzny, zwłaszcza w kontekście jakości nasienia i materiału genetycznego.

Czym jest kwas foliowy i jaką rolę pełni w organizmie mężczyzny?

Kwas foliowy to syntetyczna forma witaminy B9, natomiast w żywności naturalnie występują jej pochodne określane jako foliany. Witamina ta należy do grupy witamin rozpuszczalnych w wodzie i odgrywa kluczową rolę w procesach podziału komórek, syntezie DNA oraz produkcji czerwonych krwinek. Choć najczęściej mówi się o niej w kontekście ciąży, foliany są niezbędne także dla zdrowia mężczyzn.

W organizmie mężczyzny foliany uczestniczą w procesach związanych z intensywną odnową komórkową, w tym w spermatogenezie, czyli wytwarzaniu plemników. Prawidłowy poziom witaminy B9 wpływa na stabilność materiału genetycznego oraz procesy metylacji DNA, które mają znaczenie dla jakości komórek rozrodczych. Niedobór może prowadzić do zaburzeń podziałów komórkowych, a w konsekwencji do pogorszenia parametrów nasienia.

Foliany wspierają również układ krwionośny oraz regulację poziomu homocysteiny, aminokwasu, którego podwyższone stężenie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Z tego względu odpowiednia podaż kwasu foliowego jest istotna nie tylko w kontekście planowania potomstwa, ale także ogólnego zdrowia metabolicznego i naczyniowego mężczyzny.

Czy niedobór folianów wpływa na jakość nasienia?

Foliany odgrywają istotną rolę w procesie podziału komórek i syntezie DNA, dlatego ich niedobór może mieć znaczenie dla jakości komórek rozrodczych. Spermatogeneza jest procesem intensywnych podziałów komórkowych, a prawidłowy przebieg tych etapów wymaga odpowiedniej dostępności witaminy B9. Zbyt niski poziom folianów może sprzyjać zaburzeniom dojrzewania plemników oraz zwiększać ryzyko nieprawidłowości w materiale genetycznym.

Badania wskazują, że niedobór folianów bywa związany z obniżoną koncentracją plemników, pogorszeniem ich ruchliwości oraz zwiększoną fragmentacją DNA plemnikowego. Fragmentacja DNA oznacza uszkodzenia materiału genetycznego, które mogą utrudniać zapłodnienie lub wpływać na wczesny rozwój zarodka. Warto jednak podkreślić, że jakość nasienia zależy od wielu czynników m.in. stylu życia, diety, palenia tytoniu, masy ciała czy współistniejących chorób.

Suplementacja kwasu foliowego może mieć uzasadnienie w przypadku potwierdzonego niedoboru lub nieprawidłowych parametrów nasienia, jednak nie jest uniwersalnym rozwiązaniem dla wszystkich mężczyzn. W sytuacji problemów z płodnością decyzję o suplementacji najlepiej podejmować po konsultacji z lekarzem i ewentualnym oznaczeniu poziomu folianów we krwi.

Dlaczego suplementacja folianów jest ważna przed planowaną ciążą?

Foliany odgrywają kluczową rolę w syntezie DNA, podziałach komórkowych oraz procesach metylacji, które regulują ekspresję genów. W okresie poprzedzającym zapłodnienie i we wczesnych tygodniach rozwoju zarodka dochodzi do bardzo intensywnych podziałów komórkowych, dlatego odpowiedni poziom witaminy B9 ma istotne znaczenie już na etapie planowania ciąży, nie dopiero po jej potwierdzeniu.

W przypadku kobiety właściwa podaż folianów zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu, ponieważ cewka nerwowa zamyka się bardzo wcześnie - zwykle między 21. a 28. dniem po zapłodnieniu. Oznacza to, że w momencie, gdy wiele kobiet dowiaduje się o ciąży, kluczowy etap rozwoju może być już zakończony, dlatego rekomenduje się rozpoczęcie suplementacji co najmniej kilka tygodni przed planowanym poczęciem.

Coraz częściej podkreśla się także znaczenie folianów u mężczyzn planujących ojcostwo. Prawidłowy poziom witaminy B9 wpływa na jakość materiału genetycznego w plemnikach oraz na procesy epigenetyczne, które mogą mieć znaczenie dla zdrowia potomstwa. Suplementacja przed planowaną ciążą jest więc elementem świadomego przygotowania do rodzicielstwa zarówno po stronie kobiety, jak i mężczyzny.

Jak i kiedy suplementować kwas foliowy u mężczyzn?

Suplementację folianów u mężczyzn warto rozważyć szczególnie w okresie planowania potomstwa, najlepiej na co najmniej 3 miesiące przed planowanym poczęciem. Wynika to z czasu trwania spermatogenezy, czyli procesu powstawania plemników, które trwa około 72-90 dni. To właśnie w tym okresie odpowiednia podaż folianów może wspierać prawidłowe podziały komórkowe i stabilność materiału genetycznego.

U zdrowych mężczyzn standardowe zapotrzebowanie na foliany wynosi około 400 ug dziennie i taka dawka jest najczęściej stosowana w suplementacji przedkoncepcyjnej. W niektórych sytuacjach, np. przy niedoborach potwierdzonych badaniami, nieprawidłowościach w parametrach nasienia czy współistniejących zaburzeniach metabolicznych, lekarz może zalecić inną dawkę lub formę preparatu (np. aktywne foliany).

Warto pamiętać, że suplementacja powinna uzupełniać, a nie zastępować zbilansowaną dietę. 

FAQ

Bibliografia

Li, X. i in. (2023). Effects of folic acid and folic acid plus zinc supplements on the sperm characteristics and pregnancy outcomes of infertile men: A systematic review and meta-analysis

Ebisch, W, M, J. i in. (2005). Does folic acid and zinc sulphate intervention affect endocrine parameters and sperm characteristics in men?