Niedobory wapnia (hipokalcemia) - przyczyny, objawy, skutki

Wapń jest jednym z najważniejszych minerałów w naszym organizmie, niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania wielu układów. Zbyt niskie stężenie wapnia we krwi może więc skutkować poważnymi problemami zdrowotnymi. Jakie są przyczyny niedoboru wapnia i jak leczyć hipokalcemię?

Jaką rolę w organizmie pełni wapń?

Wapń jest przede wszystkim budulcem kości, zębów, naczyń krwionośnych paznokci oraz włosów. Bierze udział w regulacji hormonalnej oraz zachowaniu równowagi organizmu. Odpowiada za pracę mięśni oraz bierze udział w przewodnictwie nerwowym. Wspiera również funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego, reguluje rytm serca i ciśnienie krwi. 

Wapń bierze udział w wielu bardzo ważnych procesach w naszym organizmie, dlatego jego niedobór może prowadzić do wielu negatywnych konsekwencji zdrowotnych. Hipokalcemia to stan, w którym stężenie wapnia całkowitego w surowicy krwi wynosi poniżej 2,25 mmol/l i/lub wapnia zjonizowanego poniżej 0,95 mmol/l. 

Niedobory wapnia - objawy

Łagodna hipokalcemia może przebiegać bezobjawowo, jednak w miarę pogłębiania się niedoboru, symptomy mogą być coraz bardziej widoczne i poważniejsze. Do objawów niedoboru wapnia zalicza się m.in.:

• Mrowienie i drętwienie - najczęściej w palcach rąk i stóp, wokół ust oraz na twarzy,

• Bolesne, mimowolne skurcze mięśni, 

• Drżenie powiek lub kącików ust, 

• Nadwrażliwość na światło (światłowstręt) często połączona ze łzawieniem oczu, 

• Zawroty głowy, 

• Problemy z koncentracją i pamięcią, tzw. “mgła mózgowa”,

• Przewlekłe zmęczenie, nadmierna senność,

• Problemy ze snem - trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się w nocy, płytki sen, 

• Obniżony nastrój, objawy depresyjne, niepokój, drażliwość. 

Długotrwały i poważny niedobór wapnia może także objawiać się:

• Zaburzeniami rytmu serca - arytmia, nagłe skoki lub spadki ciśnienia, kołatanie serca, 

• Tężyczką - bolesne, długotrwałe skurcze mięśni, dłoni, stóp i twarzy,

• Napadami drgawkowymi przypominającymi ataki padaczkowe, 

• Skurczami mięśni krtani prowadzącymi do duszności i trudnośnościami w oddychaniu, 

• Zmianami skórnymi - sucha, łuszcząca się skóra, 

• Zwiększoną łamliwością kości - częste złamania, osteoporoza. 

Jakie są przyczyny hipokalcemii? 

Niedobór wapnia może przede wszystkim wynikać z niedostatecznej podaży tego pierwiastka w diecie. Na niedobory w szczególności narażone są osoby, które stosują dietę wegańską, niskowęglowodanową lub ubogą w nabiał. Wśród pozostałych przyczyn niedoboru wapnia wymienia się:

• Zaburzenia wchłaniania wapnia - na skutek celiakii, choroby Leśniowskiego-Crohna, chorób jelit itd.,

• Niedobór witaminy D - upośledza wchłaniania wapnia w jelitach i prowadzi do jego obniżonego poziomu we krwi,

• Zaburzenia hormonalne - wrodzona lub nabyta niedoczynność przytarczyc, brak przytarczyc,

• Choroby nerek i wątroby - np. przewlekła niewydolność nerek, marskość wątroby,

• Niedobór magnezu - magnez jest niezbędny do regulacji poziomu wapnia w organizmie,

• Zasadowicę oddechową,

• Stosowanie niektórych leków - np. leków moczopędnych, które prowadzą do zwiększonego wydalania wapnia z moczem, 

• Niektóre choroby - ostre zapalenie trzustki, rabdomioliza itd. 

Czym skutkuje niedobór wapnia w organizmie?

Przewlekła hipokalcemia może prowadzić do poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu całego organizmu, szczególnie w obrębie układu kostnego, nerwowego, mięśniowego i sercowo-naczyniowego. Skutki długotrwałego niedoboru wapnia mogą różnić się w zależności od wieku, ogólnego stanu zdrowia oraz czasu trwania niedoborów. 

Niedobory wapnia są szczególnie niebezpieczne u dzieci. W ich przypadku hipokalcemia może prowadzić do m.in. późnego ząbkowania, próchnicy, deformacji kości, skrzywienia kręgosłupa i kończyn dolnych. U osób dorosłych z kolei, zwłaszcza u kobiet po menopauzie, niedobór wapnia może stać się przyczyną osteoporozy. 

Przewlekła hipokalcemia skutkuje również:

• Osłabieniem kości i zwiększoną podatnością na złamania,

• Długotrwałym drętwieniem, mrowieniem kończyn, skurczami mięśni i drżeniem powiek,

• Osłabieniem siły mięśniowej, 

• Bólami stawów i mięśni,

• Nieregularnym rytmem serca, nieprawidłowym ciśnieniem krwi,

• Problemami z krzepnięciem krwi,

• Zaburzeniami metabolicznymi, które mogą zwiększać ryzyko nadciśnienia, otyłości lub cukrzycy typu 2, 

• Zwiększoną podatnością na próchnicę, 

• Nadwrażliwością zębów,

• Łamliwością paznokci i wzmożonym wypadaniem włosów,

• Chronicznym zmęczeniem, problemami ze snem. 

Jak uzupełnić niedobór wapnia? Leczenie hipokalcemii 

Najlepszym sposobem na uzupełnienie wapnia jest spożywanie produktów bogatych w ten pierwiastek. Źródłem wapnia są m.in. produkty mleczne (mleko, sery, jogurty), ryby (sardynki, szprotki), zielone warzywa liściaste, nasiona i orzechy oraz rośliny strączkowe (soja, fasola, soczewica ciecierzyca). 

W niektórych przypadkach samo włączenie do codziennego jadłospisu większej ilości produktów bogatych w wapń może jednak nie być wystarczające. W przypadku m.in. celiakii, choroby Leśniowskiego-Crohna czy zapalenia trzustki konieczna może okazać się suplementacja wapnia pod nadzorem lekarza. 

Suplementację warto również wprowadzić w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania na wapń, m.in. w okresie ciąży, w przypadku osób starszych czy w okresie menopauzy. Przy wyborze suplementu warto jednak zwrócić uwagę na jego formę. Jednymi z najlepiej przyswajalnych form wapnia są cytrynian oraz węglan wapnia. 

Warto również pamiętać, że przyswajanie wapnia zależy od obecności witaminy D, która reguluje jego metabolizm i poprawia wchłanianie w jelitach. W związku z tym jako dodatek do suplementacji wapnia zaleca się także rozpocząć suplementację witaminy D.