Na czym polega odczulanie?

Silne objawy alergii, które utrudniają codzienne funkcjonowanie, mogą być wskazaniem do rozpoczęcia odczulania. To metoda, którą stosuje się głównie wtedy, gdy leki przeciwhistaminowe nie przynoszą wystarczającej poprawy. Jak wygląda odczulanie i kiedy się je robi? 

Kiedy robi się odczulanie?

Odczulanie, czyli immunoterapia alergenowa to jedyna dostępna metoda leczenia alergii, która działa na przyczynę choroby, a nie tylko na jej objawy. Metoda ta polega na podawaniu pacjentowi niewielkich dawek alergenu, na który jest uczulony. Następnie dawki te są stopniowo zwiększane tak, aby organizm mógł przystosować się do alergenu i niejako się do niego przyzwyczaić. 

Regularne podawanie alergenu powoduje zaś “przestrojenie” odpowiedzi immunologicznej, przez co organizm stopniowo przestaje rozpoznawać alergen jako zagrożenie. W efekcie dochodzi do zmniejszenia lub całkowitego ustąpienia objawów alergicznych. 

Immunoterapia alergenowa zalecana jest u pacjentów, którzy zmagają się z silnymi objawami alergii i w przypadku których stosowanie standardowych leków przeciwhistaminowych nie przynosi oczekiwanego rezultatu. Decyzję o rozpoczęciu immunoterapii podejmuje lekarz alergolog na podstawie szczegółowego wywiadu z pacjentem, testów alergicznych i oceny stanu zdrowia pacjenta. 

Wskazania do odczulania to m.in.:

• Alergiczny nieżyt nosa,

• Alergiczne zapalenie spojówek,

• Astma oskrzelowa o podłożu alergicznym, jeżeli jej objawy są kontrolowane,

• Uczulenie na jad owadów błonkoskrzydłych,

• Alergia na sierść zwierząt domowych lub pleśń. 

Odczulanie najczęściej przeprowadza się u osób uczulonych na jeden lub kilka dobrze znanych alergenów (np. pyłki roślin czy roztocza kurzu domowego). Odczulanie nie jest natomiast możliwe u osób z licznymi uczuleniami krzyżowymi oraz u osób, u których nie da się określić dokładnego alergenu wywołującego objawy alergii. 

Jak wygląda odczulanie?

Odczulanie może być przeprowadzone dwiema metodami: metodą poskórną (SCIT) lub podjęzykową (SLIT). 

Odczulanie podskórne

Odczulanie podskórne to najlepiej przebadana forma odczulania stosowana od wielu lat. Metoda ta polega na regularnym wstrzykiwaniu pod skórę (najczęściej w okolicy ramienia) niewielkich dawek alergenu. Wraz z czasem zwiększa się dawkę alergenu po to, żeby organizm pacjenta mógł stopniowo przyzwyczaić się do substancji, które wcześniej wywoływały silną reakcję alergiczną. 

Odczulanie podskórne rozpoczyna się od fazy wstępnej, która zwykle trwa od 8 do 16 tygodni i polega na cotygodniowym podawaniu alergenu pod skórę. Następnie ma miejsce faza podtrzymująca, która polega na podawaniu stałej dawki alergenu co ok. 4-6 tygodni przez okres od 3 do 5 lat. Etap ten ma na celu utrwalić tolerancję immunologiczną i zmniejszyć ryzyko nawrotu objawów po zakończeniu terapii. 

Odczulanie podjęzykowe

Odczulanie podjęzykowe jest z kolei nowocześniejszą i mniej inwazyjną alternatywą do odczulania podskórnego. Metoda ta polega na codziennym podawaniu niewielkich dawek alergenu w formie tabletek, które pacjent umieszcza samodzielnie pod językiem. Następnie alergen wchłania się przez błonę śluzową jamy ustnej i pobudza układ odpornościowy do wytwarzania tolerancji.

Ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej, takie jak obrzęk krtani, ciężki napad astmy lub wstrząs anafilaktyczny pierwsza dawka zawsze przyjmowana jest w gabinecie, pod kontrolą specjalisty. Jeżeli w ciągu 30 minut od podania alergenu nie wystąpią działania niepożądane, wówczas leczenie może być samodzielnie kontynuowane w domu. 

Odczulanie podjęzykowe, podobnie jak podskórne, wymaga systematyczności i cierpliwości – trwa zwykle od 3 do 5 lat. Z racji tego, że odczulanie podjęzykowe nie wymaga podawania zastrzyków, jest ono szczególnie polecane wśród dzieci i osób, które boją się igieł. 

Jakie są skutki uboczne odczulania? 

Obie formy odczulania uznawane są za bezpieczne i skuteczne formy leczenia Jednak tak jak i każda forma leczenia, mogą one wiązać się z działaniami niepożądanymi. Wynika to z faktu, że podczas odczulania pacjentom celowo podaje się substancję, która wcześniej wywoływała u nich reakcję alergiczną. Organizm musi więc stopniowo nauczyć się ją tolerować, co u części osób może prowadzić do czasowych objawów niepożądanych.

Najczęstsze skutki odczulania to: 

• zaczerwienienie, ból lub obrzęk (w przypadku odczulania podskórnego),

• swędzenie, pieczenie lub mrowienie w jamie ustnej (w przypadku odczulania podjęzykowego),

• kichanie, wodnisty katar,

• łzawienie oczu,

• duszności,

• swędzenie podniebienia/uszu,

• nasilenie objawów astmy,

• niekiedy: bóle głowy, osłabienie. 

Przeciwwskazania do odczulania

Choć odczulanie jest uznawane za metodą bezpieczną, nie może być stosowane u wszystkich pacjentów. Przed rozpoczęciem immunoterapii lekarz każdorazowo analizuje stan zdrowia pacjenta, historię chorób oraz wyniki badań i dopiero na tej podstawie może wykluczyć potencjalne przeciwwskazania.  

Wśród przeciwwskazań do immunoterapii swoistej zalicza się:

• aktywne choroby nowotworowe,

• niektóre choroby autoimmunologiczne,

• ciężką, niekontrolowaną astmę oskrzelową,

• poważne choroby układu sercowo-naczyniowego,

• pierwotne i wtórne niedobory odporności,

• ciążę - choć sama w sobie nie zawsze jest przeciwwskazaniem, to zwykle nie rozpoczyna się immunoterapii w okresie ciąży,

• wiek poniżej 5. roku życia - ze względu na trudności z oceną ewentualnych reakcji. 

Czasowym przeciwwskazaniem do immunoterapii alergenowej jest również ostra infekcja lub stan zapalny. 

Sprawdź również, jak odróżnić alergię od przeziębienia. Więcej na ten temat znajdziesz na naszym blogu!