Jak zbadać niedokrwistość?

Uczucie ciągłego zmęczenia, zawroty głowy, senność i bladość skóry - to objawy, które mogą świadczyć o niedokrwistości. Anemia to powszechna dolegliwość, która może mieć różne podłoże, zawsze jednak jest to stan, którego nie powinniśmy bagatelizować. Jak zdiagnozować niedokrwistość? Jakie badania na anemię należy wykonać i jak ją leczyć?

Co to jest niedokrwistość?

Niedokrwistość (anemia) to stan chorobowy charakteryzujący się obniżonym poziomem hemoglobiny we krwi, któremu może towarzyszyć zmniejszona liczba krwinek czerwonych lub ich nieprawidłowa budowa (zbyt mała lub zbyt duża objętość erytrocytów). 

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niedokrwistość diagnozuje się przy spadku poziomu hemoglobiny:

• poniżej 11 g/dl - u dzieci w wieku od 6. miesięcy do 6. roku życia,

• poniżej 12 g/dl - u dzieci od 6. do 14. roku życia,

• poniżej 13 g/dl - u mężczyzn, 

• poniżej 12 g/dl - u kobiet,

• poniżej 11 g/dl - u kobiet w ciąży.
  
  

Anemii może również towarzyszyć zmniejszona liczba erytrocytów (RBC) i hematokryt (HCT). 

Wyróżnia się kilka rodzajów niedokrwistości:

1. Niedokrwistość z niedoboru żelaza - to najczęstszy typ anemii. Stanowi około 50 proc. wszystkich przypadków. Anemia z niedoboru żelaza spowodowana jest niedostateczną ilością żelaza w organizmie, która może wynikać z m.in. niedoborów w diecie, problemów ze wchłanianiem żelaza, nadmierną jego utratą lub zwiększonym zapotrzebowaniem na żelazo,
   
   

2. Niedokrwistość pokrowotoczna - spowodowana znaczną utratą krwi, np. w wyniku obfitych miesiączek, urazu, krwawień z układu pokarmowego,
   
   

3. Niedokrwistość syderoblastyczna (nabyta lub wrodzona) - rzadki typ anemii, w którym organizm nie jest w stanie efektywnie wykorzystywać dostępnego żelaza,
   
   

4. Niedokrwistość w chorobach przewlekłych - występuje jako skutek towarzyszący chorobom przewlekłym, m.in. nowotworom, chorobom autoimmunologicznym, zakażeniom bakteryjnym itd.,
   
   

5. Niedokrwistość megaloblastyczna - spowodowana niedoborem witaminy B12 lub kwasu foliowego,
   
   

6. Niedokrwistość hemolityczna - wynika z nieprawidłowego rozpadu erytrocytów. Może mieć charakter wrodzony (np. anemia sierpowata) lub nabyty (np. na skutek schorzeń autoimmunologicznych),
   
   

7. Niedokrwistość aplastyczna - spowodowana zaburzoną pracą szpiku kostnego, który nie wytwarza wystarczającej ilości erytrocytów, leukocytów i płytek krwi. Może mieć podłoże genetyczne lub być wynikiem m.in. infekcji, działania toksyn lub niektórych leków. 

Jakie są objawy anemii?

Niedokrwistość może dawać różne objawy, w zależności od jej rodzaju, stopnia zaawansowania i przyczyny. Objawy anemii to m.in.:

• przewlekłe osłabienie,

• szybka męczliwość,

• trudności z koncentracją i skupieniem uwagi,

• nadmierna senność,

• bladość skóry i błon śluzowych,

• kołatanie serca, 

• bóle i zawroty głowy,

• nadmierne wypadanie włosów,

• łamliwość paznokci,

• sucha skóra,

• ciągłe uczucie zimna,

• zajady w kącikach ust,

• wahania nastroju

• omdlenia.

W przebiegu niedokrwistości hemolitycznej dodatkowo może pojawić się zażółcenie skóry oraz spojówek. 

Niedokrwistość - jakie badania warto wykonać?

Niedokrwistość rozpoznaje się na podstawie badań laboratoryjnych, które pozwolą ocenić poziom hemoglobiny oraz wykryć ewentualne niedobory składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania krwinek czerwonych. Jakie badania na niedokrwistość trzeba wykonać?

• Morfologia krwi - podstawowe badania krwi oceniające liczbę erytrocytów, stężenie hemoglobiny oraz wskaźniki MCV i MCH,

• Ferrytyna - wskaźnik określający poziom zapasów żelaza w organizmie. Obniżony poziom ferrytyny to jeden z pierwszych sygnałów niedoboru żelaza,

• TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza) i transferyna - oceniają zdolność organizmu do transportowania żelaza. Wzrost stężenia często świadczy o niedoborach,

• Retikulocyty - ich poziom pozwala ocenić, czy szpik kostny prawidłowo reaguje na niedokrwistość,

• Witamina B12 i kwas foliowy (witamina B9) - niedobór tych witamin może powodować niedokrwistość megaloblastyczną,

• Badania czynnościowe wątroby i nerek - pozwalają ocenić, czy anemia nie jest wynikiem innych schorzeń.  

Co powoduje niedokrwistość? Przyczyny anemii 

Niedokrwistość może mieć wiele przyczyn, które będą prowadzić do obniżenia poziomu hemoglobiny oraz liczby krwinek czerwonych w organizmie. Wśród najczęstszych przyczyn anemii wymienia się:

1. Przewlekłą utratę krwi - np. obfite miesiączki, mięśniaki macicy, krwawienia z przewodu pokarmowego lub dróg moczowych, częste krwotoki z nosa,
   
   

2. Zwiększone zapotrzebowanie na żelazo - występuje u kobiet w ciąży, w okresie karmienia piersią, u dzieci i młodzieży w okresie intensywnego wzrostu oraz u osób aktywnych fizycznie,
   
   

3. Nieodpowiednią dietę - do niedoborów może prowadzić dieta uboga w żelazo, dieta wegetariańska i dieta wegańska, które nie są właściwie zbilansowane,
   
   

4. Niedobory witaminowe - niedobory witaminy B12 oraz kwasu foliowego,
   
   

5. Nieprawidłowe wchłanianie żelaza - np. z powodu zespołu złego wchłaniania, w przebiegu choroby Leśniowskiego-Crohna, na skutek infekcji Helicobacter pylori lub zmniejszonej kwasowości żołądka,
   
   

6. Choroby przewlekłe - m.in. nowotwory, choroby autoimmunologiczne, przewlekłe infekcje bakteryjne i grzybicze, reumatoidalne zapalenie stawów,
   
   

7. Przyjmowanie niektórych leków - np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, leków immunosupresyjnych,

Jakie są skutki niedokrwistości?

Skutki nieleczonej anemii mogą mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie niemal całego organizmu. Niedostateczna ilość hemoglobiny skutkuje bowiem niedotlenieniem tkanek, co będzie początkowo objawiać się przewlekłym zmęczeniem, osłabieniem, trudnościami ze skupieniem uwagi do tzw. “mgły mózgowej”. 

Niedokrwistość sprzyja również nadmiernemu wypadaniu włosów, co może prowadzić do ich znacznego przerzedzenia. Ponadto niedotlenienie tkanek wpływa na układ sercowo-naczyniowy, co w skrajnych przypadkach może skutkować niewydolnością serca. 

Anemia jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży oraz dla dzieci. Niedokrwistość z niedoboru żelaza w ciąży zwiększa ryzyko poronienia, ryzyko powstawania wad rozwojowych płodu, dodatkowo zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu oraz niskiej masy urodzeniowej dziecka.

W przypadku dzieci z kolei anemia może prowadzić do zahamowania wzrostu i rozwoju, obniżonej odporności oraz problemów z nauką, koncentracją i pamięcią. 

Jak leczyć niedokrwistość?

Metoda leczenia anemii zależna jest od jej pierwotnej przyczyny. W przypadku niedokrwistości z niedoboru żelaza lekarz zaleca suplementację żelaza, której forma zależna jest od stopnia niedoboru. Oprócz suplementacji kluczową rolę odgrywa również prawidłowe odżywianie, które powinno dostarczać wraz z pożywieniem odpowiedniej ilości żelaza. Prawidłowa dieta ma wspierać leczenie anemii oraz zapobiegać jej nawrotom w przyszłości. 

Jeżeli anemia wynika z niedoboru witaminy B12 lub/i kwasu foliowego, to wówczas lekarz zaleca też suplementacje tych witamin. W przypadku ciężkich niedoborów żelaza i gdy doustna suplementacja nie przynosi rezultatów, konieczne może także okazać się dożylne podanie preparatów żelaza. 

Z kolei w przypadku innych, rzadszych rodzajów anemii leczenie opiera się na leczeniu choroby podstawowej.