Jak budować zdrowe relacje?

Każdy człowiek jest istotną społeczną, która potrzebuje relacji z innymi ludźmi. Relacje z innymi mają bowiem ogromny wpływ na nasze samopoczucie, sposób radzenia sobie ze stresem i ogólną jakość życia. Nie każda więź działa jednak na nas wspierająco. Jak więc budować zdrowe i wspierające relacje z innymi? 

Dlaczego relacje z innymi są tak ważne?

Relacje z innymi ludźmi są fundamentem naszego dobrostanu psychicznego i emocjonalnego. Zgodnie z badaniami relacje społeczne wpływają na nasze samopoczucie, poczucie własnej wartości ogólną jakość życia. Mowa jednak o zdrowych relacjach, czyli takich, które są oparte na wzajemnym szacunku, zrozumieniu i wsparciu. Takich, w których obie strony czują się bezpieczne, docenione i mogą być sobą. 

Z psychologicznego punktu widzenia relacje społeczne pełnią funkcję ochronną. Osoby, które mają bliskie, stabilne więzi, lepiej radzą sobie w sytuacjach stresowych, rzadziej doświadczają objawów depresyjnych i lękowych, mają większe poczucie sensu i przynależności. Takie relacje stanowią również naturalne źródło wsparcia emocjonalnego w trudnych momentach i pozwalają dzielić się radością, kiedy dzieje się coś dobrego.

Zdrowe relacje wpływają także na nasze zdrowie: wspierają układ odpornościowy, zmniejszają poziom kortyzolu (hormonu stresu), pozytywnie wpływają na funkcjonowanie układu krążenia i zmniejszają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. 

Jak tworzyć zdrowe relacje z innymi?

Szacunek jako podstawa każdej zdrowej relacji

Szacunek to jeden z kluczowych filarów zdrowej relacji. Nie sprowadza się on jednak wyłącznie do uprzejmości, ale oznacza uznanie dla drugiego człowieka, jako osoby autonomicznej, z własnym zdaniem, emocjami i prawem do podejmowania decyzji. 

Szacunek do drugiej osoby widoczny jest w sposobie, w jaki jej słuchamy, jak reagujemy na jej odmienne poglądy i jak odnosimy się do jej potrzeb. Szanująca postawa charakteryzuje się więc:

• Uważnym słuchaniem przez przerywania,
• Unikaniem ocen i krytyki wymierzonej w osobę,
• Akceptowaniem różnic - nawet jeżeli czegoś nie rozumiemy lub się z tym nie zgadzamy,
• Rezygnacją z prób “naprawiania” czy zmieniania drugiej osoby. 

Kolejnym niezbędnym elementem zdrowej relacji jest umiejętność stawiania granic, czyli wyrażania własnych potrzeb i określania, co jest dla nas akceptowalne w relacji, a co przekracza nasz komfort. Granice mogą dotyczyć różnych obszarów życia, tj.:

• Czasu - nie zawsze musimy być dostępni dla drugiej osoby, mamy prawo do odpoczynku,
• Emocji - nie każda rozmowa jest dla nas dobra, szczególnie jeżeli prowadzi nas do wyczerpania lub napięcia psychicznego,
• Przestrzeni osobistej - niektóre tematy, pytania czy zachowania mogą być dla nas zbyt prywatne lub zbyt obciążające.

Zdrowa relacja to jednak nie tylko umiejętność wyrażania własnych granic, ale również uważność na granice drugiej osoby. To oznacza, że nie naciskamy, nie przekonujemy na siłę i nie podważamy decyzji bliskiej osoby, tylko dlatego, że są one inne niż nasze oczekiwania. 

Komunikacja w relacjach

Poza stawianiem granic równie ważnym elementem zdrowej relacji jest sposób, w jaki rozmawiamy z bliską osobą na co dzień. To właśnie zdrowa komunikacja pozwala na wyrażanie naszych potrzeb, reagowanie na trudności i budowanie wzajemnego porozumienia. 

W relacji opartej na zaufaniu i szacunku każda ze stron może mówić o swoich uczuciach i myślach bez lęku przed oceną, złością czy odrzuceniem. Szczerość nie oznacza jednak mówienia wszystkiego wprost, ale chodzi o to, by wyrażać siebie w sposób prosty, spokojny i z poszanowaniem drugiej osoby.

Zamiast krytyki i oskarżeń (np. “zawsze mnie ignorujesz”) lepiej mówić o własnych emocjach i potrzebach (np. “czuję się pominięta, gdy mi nie odpowiadasz”. Taki sposób mówienia zmniejsza napięcie i zwiększa szansę na wzajemne zrozumienie.

Równie ważne w zdrowych relacjach jest aktywne słuchanie, czyli uważność na to, co mówi druga osoba - bez przerywania czy doradzania, jeśli nie jesteśmy o to proszeni. To gotowość do usłyszenia i przyjęcia drugiego człowieka takim, jaki jest, z jego emocjami, opiniami i potrzebami.

Zaufanie

Skuteczna komunikacja i jasne granice nie wystarczą, jeśli w relacji brakuje zaufania. To właśnie ono tworzy poczucie bezpieczeństwa - przekonanie, że druga osoba jest po naszej stronie, nie ocenia i nie wykorzysta naszych słabości. 

Zaufanie oznacza przekonanie, że druga osoba jest wobec nas szczera, ma dobre intencje i można na nią liczyć zarówno w codziennych sytuacjach, jak i w trudniejszych momentach życia. Pojawia się wtedy, gdy widzimy, że ktoś dotrzymuje obietnic, reaguje z troską i nie wykorzystuje naszych słabości przeciwko nam. Dzięki zaufaniu możemy pozwolić sobie na szczerość. Powiedzieć, że coś nas boli, czegoś nie rozumiemy albo że mamy gorszy dzień. 

Wzajemne wsparcie

Zaufanie, komunikacja i granice tworzą fundament relacji, ale to wzajemne wsparcie sprawia, że więź staje się naprawdę bliska i stabilna. W zdrowej relacji każda ze stron ma możliwość zarówno dawania pomocy, jak i przyjmowania jej wtedy, gdy tego potrzebuje. 

W praktyce oznacza to, że czasem jesteśmy osobą wspierającą: słuchamy, towarzyszymy, pomagamy w trudnym momencie. Innym razem to my potrzebujemy obecności drugiej osoby, bo przechodzimy przez kryzys, gorszy okres lub po prostu potrzebujemy rozmowy. 

Warto pamiętać, że prawdziwe wsparcie nie polega na wyręczaniu ani na dawaniu rad, których druga osoba nie oczekuje. Często najbardziej wspierającą rzeczą jest po prostu obecność, danie sygnału, że “jesteśmy tutaj”. Wsparcie może też przybrać konkretną formę: pomoc w codziennych obowiązkach, załatwieniu spraw, wspólnym zorganizowaniu czegoś, co w danym momencie przerasta jedną ze stron.

Jak dbać o relacje na co dzień?

Zdrowa relacja nie tworzy się raz na zawsze. Wymaga zaangażowania, uważności i regularnego budowania kontaktu. Nawet najlepsze porozumienie z czasem osłabnie, jeśli nie będzie pielęgnowane. Jak tworzyć zdrowe relacje i o nie dbać?

• Zainteresuj się, co słychać u drugiej osoby - zapytaj, jak się czuje.
• Podczas rozmów słuchaj uważnie - odłóż telefon, nie przerywaj i nie oceniaj,
• Mów wprost o tym, co dla ciebie ważne - nie zakładaj, że druga osoba się domyśli,
• Doceniaj drobne rzeczy - pokaż, że zauważasz i że to, co robi druga osoba, ma dla ciebie znaczenie,
• Daj przestrzeń - każdy czasami potrzebuje być sam.
• Dbaj o siebie - jeżeli jesteś przemęczony, trudno być uważnym na innych.

Bibliografia

Braithwaite, S. i in. (2016). Romantic relationships and mental health 

Holt-Lunstad, J. (2018). Why Social Relationships Are Important for Physical Health: A Systems Approach to Understanding and Modifying Risk and Protection 

Ono, E. i in. (2019). Relationship between social interaction and mental health