Holistyczne podejście do zdrowia - na czym polega?

Coraz więcej osób szuka sposobów na wspieranie zdrowia, które nie ograniczają się wyłącznie do leczenia objawów. Holistyczne podejście zakłada właśnie, że zdrowie to coś więcej niż fizyczna sprawność - to także równowaga emocjonalna, psychiczna i społeczna. Na czym dokładnie polega holistyczne podejście do zdrowia? 

Medycyna holistyczna - co to jest?

Medycyna holistyczna opiera się na założeniu, że człowiek, czyli pacjent jest układem całościowym. Filozofia ta postrzega człowieka jako niepodzielną całość składającą się ze wzajemnie powiązanych i oddziałujących na siebie elementów: ciała fizycznego, sfery emocjonalnej, umysłowej oraz duchowej. Medycyna holistyczna uwzględnia również wpływ otoczenia społecznego i środowiska na stan zdrowia jednostki.

W holistycznym podejściu do zdrowia nie istnieje więc podział na oddzielne “części” człowieka, które można leczyć niezależnie od siebie. Oznacza to więc, że wszelkiego rodzaju problemy zdrowotne są postrzegane jako rezultat zaburzenia równowagi w całym organizmie.

Medycyna holistyczna wywodzi się z założenia, że każdy organizm jest złożonym systemem, w którym wszystkie jego elementy, współdziałają na rzecz utrzymaniu równowagi organizmu oraz zdrowia. Założenia holistycznego podejścia do zdrowia obejmują:

Traktowanie człowieka jako niepodzielnej całości 

Według medycyny holistycznej ciało i dusza są nierozłączne i wzajemnie na siebie wpływają. Holistyczny model zdrowia uwzględnia wszystkie płaszczyzny funkcjonowania:

1. Sfera fizyczna - obejmuje biologiczne funkcjonowanie organizmu, procesy metaboliczne i ogólną kondycję fizyczną,
2. Sfera psychiczna - dotyczy funkcjonowania emocjonalnego, procesów poznawczych, zdolności radzenia sobie ze stresem itd., 
3. Sfera społeczna - odnosi się do utrzymywania kontaktów międzyludzkich, jakości relacji społecznych i ogólnego funkcjonowania w społeczeństwie,
4. Sfera duchowa - obejmuje potrzebę życia zgodnie z własnymi przekonaniami duchowymi, praktykami religijnymi lub systemem wartości.

Według holistycznego podejścia do zdrowia podstawą zdrowia jest równowaga we wszystkich ww. elementach. Jeżeli którykolwiek z nich zostanie naruszony, to wówczas organizm może zareagować stanem chorobowym. 

Profilaktyka zdrowia

Medycyna holistyczna kładzie również szczególny nacisk na zapobieganie chorobom oraz identyfikowanie ich pierwotnych źródeł. Stara się zapobiegać schorzeniom, których jeszcze nie ma i stara się wyeliminować przyczyny chorób, zanim jeszcze się pojawiają. W przeciwieństwie do tradycyjnej medycyny, która często skupia się na leczeniu objawów konkretnej choroby, holistyczne podejście do zdrowia dąży do zrozumienia i leczenia przyczyn problemów zdrowotnych, biorąc pod uwagę cały kontekst życia pacjenta. 

Współpraca między pacjentem a lekarzem

Medycyna holistyczna zakłada także aktywne zaangażowanie pacjentów w proces zdrowienia. Uświadamia ludziom, że drzemie w nich potencjał samoleczenia, dlatego też pacjenci nie są biernymi odbiorcami terapii, ale świadomym partnerem w procesie odzyskiwania zdrowia. W praktyce oznacza to wspólne analizowanie czynników wpływających na zdrowie, omawianie różnych opcji terapeutycznych i podejmowanie decyzji w oparciu o preferencje, możliwości i wartości pacjenta. 

Jakie są metody leczenia holistycznego?

Medycyna holistyczna wykorzystuje szerokie spektrum metod terapeutycznych, które wspólnie tworzą kompleksowy plan zdrowienia. W przeciwieństwie do tradycyjnego podejścia, które często koncentruje się na jednej metodzie leczenia, holistyczne podejście integruje różnorodne techniki - od naturalnych terapii, przez zmiany stylu życia, aż po nowoczesne metody wspierające równowagę psychofizyczną.

Terapie naturalne i ziołolecznictwo

Fitoterapia, czyli leczenie roślinami, stanowi jedną z najstarszych i najczęściej stosowanych metod leczenia w ramach medycyny holistycznej. Fitoterapia wykorzystuje właściwości roślin leczniczych, których celem jest wsparcie naturalnych mechanizmów organizmu.

W badaniach naukowych wykazano, że wiele ziół zawiera substancje biologicznie czynne, takie jak np. flawonoidy, garbniki, saponiny czy alkaloidy, które mogą wspierać różne układu w organizmie. W fitoterapii wykorzystuje się m.in.:

• Melisę - działa uspokajająco na układ nerwowy, pomaga w stanach napięcia nerwowego, 
• Rumianek - ma właściwości przeciwzapalne i rozkurczowe,
• Dziką różę - bogate źródło witaminy C i antyoksydantów; chroni przed infekcjami i wspiera naczynia krwionośne,
• Walerianę - wspiera zdrowy sen, może skracać czas zasypiania i poprawiać jakość snu.

Współczesna fitoterapia wykorzystuje również rośliny adaptogenne, które wspierają organizm w przystosowaniu się do stresu oraz działają regulująco na układ nerwowy i hormonalny. Wśród najczęściej stosowanych adaptogenów wymienia się:

• Żeń-szeń- poprawia odporność organizmu na stres, zwiększa wydolność fizyczną i psychiczną, 
• Ashwagandhę- wspomaga radzenie sobie ze stresem, poprawia jakość snu i wspiera równowagę hormonalną, 
• Rożeniec górski - zwiększa odporność na zmęczenie fizyczne i psychiczne, wspiera koncentrację. 

Właściwy dobór ziół czy adaptogenów powinien być jednak dostosowany do indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia danej osoby. Warto pamiętać, że także preparaty roślinne mogą wchodzić w interakcje z lekami, dlatego przed ich długotrwałym stosowaniem, zalecana jest konsultacja z lekarzem.

Techniki relaksacyjne i mindfulness

W medycynie holistycznej dużą rolę odgrywa również to, jak dbamy o równowagę emocjonalną i jak radzimy sobie ze stresem. Dlatego w podejściu holistycznym wykorzystuje się techniki relaksacyjne oraz praktykę uważności: metody, które wspierają regulację układu nerwowego. 

Do najczęściej stosowanych metod holistycznego radzenia sobie ze stresem i utrzymywania równowagi emocjonalnej zalicza się:

• Ćwiczenia oddechowe - pomagają obniżyć poziom kortyzolu i zmniejszyć napięcie mięśniowe,
• Trening relaksacji mięśniowej Jacobsona - polega na napinaniu i rozluźnianiu poszczególnych grup mięśni, 
• Trening autogenny Schultza - technika oparta na autosugestii; pomaga rozluźnić ciało i osiągnąć stan spokoju.

Coraz większą popularność zyskuje również mindfulness, czyli trening uważności. Polega on na świadomym kierowaniu uwagi na “tu i teraz”, bez oceniania i osądzania, ani prób zmiany bieżącego doświadczenia. Badania pokazują, że regularna praktyka uważności zmniejsza objawy stresu, poprawia jakość snu, pomaga lepiej radzić sobie z bólem oraz łagodzić objawy niektórych zaburzeń psychicznych. 

Mindfulness możemy natomiast praktykować na różne sposoby, np. poprzez krótkie ćwiczenia oddechowe, medytację, a także przez uważne wykonywanie codziennych czynności. 

Medycyna holistyczna a zdrowa dieta

To, co jemy, ma ogromny wpływ na funkcjonowanie naszego układu odpornościowego, hormonalnego oraz nerwowego. Z tego powodu w medycynie holistycznej bardzo ważnym elementem jest zdrowa i zbilansowana dieta, w której nie powinno zabraknąć:

• warzyw i owoców - są źródłem witamin, minerałów, antyoksydantów i błonnika, 
• produktów pełnoziarnistych - wspierają pracę jelit, stabilizują poziom cukru we krwi i zapewniają energię, 
• zdrowych tłuszczów - np. z orzechów nasiona, awokado, oliwy z oliwek, tłustych ryb, 
• pełnowartościowego białka - wspierają regenerację organizmu i odporność, 
• produktów fermentowanych - np. kefir, jogurt naturalny, kiszonki, które wspierają mikrobiotę jelitową.

Coraz więcej badań wskazuje także na związek między dietą a zdrowiem psychicznym. Niewystarczająca ilość niektórych składników, np. witamin z grupy B, magnezu, żelaza czy kwasów omega-3 może wpływać na nastrój, poziom lęku i podatność na stres. Właściwie zbilansowana dieta wspiera więc nie tylko ciało, ale również równowagę emocjonalną i zdolność radzenia sobie z codziennymi trudnościami.

Aktywność fizyczna

W podejściu holistycznym nie można zapomnieć o regularnej aktywności fizycznej, która wspiera zarówno zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. Badania pokazują, że aktywność fizyczna poprawia krążenie krwi, zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, wspiera regulację poziomu cukru we krwi, wpływa na lepszą jakość snu, zmniejsza stany zapalne i obniża poziom kortyzolu.

Co więcej, ruch jest jednym z najlepiej przebadanych “regulatorów nastroju”. Mianowicie wysiłek fizyczny zwiększa produkcję endorfin nazywanych hormonami szczęścia i wspiera układ nerwowy w radzeniu sobie ze stresem. 

W medycynie holistycznej zaleca się jednak wybieranie takich form aktywności, które są dostosowane do możliwości organizmu oraz preferencji pacjentów. Mogą to być np. spacery, joga, pilates, taniec, pływanie, jazda na rowerze czy trening siłowy. Bardzo ważna jest także równowaga między wysiłek a odpoczynkiem i zadbanie o to, aby nie przetrenować organizmu. 

Bibliografia

Starzyńska-Kościuszko, E. (2010). Holistyczna (całościowa) koncepcja zdrowia. Zdrowie jako wartość

What Is Holistic Medicine and How Does It Work? Dostęp online: https://www.webmd.com/balance/what-is-holistic-medicine