Hirsutyzm u kobiet - jakie mogą być przyczyny nadmiernego owłosienia?

Hirsutyzm to zaburzenie objawiające się nadmiernym owłosieniem u kobiet, które często wynika z zaburzeń hormonalnych. Szacuje się, że problem ten dotyczy około 5-10 proc. kobiet w różnym wieku. Jak objawia się hirsutyzm? Jakie są jego przyczyny i jak wygląda leczenie nadmiernego owłosienia u kobiet?

Hirsutyzm - objawy

Hirsutyzm to stan charakteryzujący się występowaniem nadmiernego owłosienia u kobiet, w miejscach, w których typowo owłosienie to występuje u mężczyzn. Nadmierne owłosienie pojawia się więc m.in. nad górną wargą, na podbródku, na klatce piersiowej, plecach, karku czy brzuchu. Włoski przy hirsutyzmie są wyraźne, grube i ciemne, co odróżnia je od typowego owłosienia, które występuje u każdej kobiety. 

Hirsutyzm pojawia się na skutek nadmiaru androgenów, czyli męskich hormonów płciowych. Poza widocznym owłosieniem nadmiar androgenów w organizmie może również objawiać się:

• łojotokiem,

• trądzikiem na twarzy i/lub plecach,

• łysieniem typu męskiego (przerzedzaniem włosów na czubku głowy), 

• zaburzeniami miesiączkowania, 

• problemami z płodnością,

• otyłością lub nadwagą,

• objawami depresyjnymi. 

Nadmierne owłosienie wyraźnie wpływa na obniżenie komfortu życia pacjentek. Może prowadzić do poczucia nieestetycznego wyglądu, obniżonej samooceny, pogorszonego samopoczucia oraz izolowania się od innych. Co więcej, mimo tego, że hirsutyzm bywa postrzegany wyłącznie w kategorii estetycznej, to jednak może on wskazywać na poważną chorobę, dlatego jego objawy nie powinny być bagatelizowane. 

Jak rozpoznać hirsutyzm?

Diagnozę hirsutyzmu przeprowadza lekarz, który najczęściej stosuje do tego 4-stopniową Skalę Ferrimana-Gallweya. Skala ta pozwala na punktową ocenę intensywności owłosienia w 9 okolicach ciała. Następnie punkty porównuje się z normą dla danej populacji. Jeżeli wynik przekracza 8 punktów wówczas stwierdza się hirsutyzm i/lub przeprowadza się dalsze badania diagnostyczne. 

Hirsutyzm - przyczyny nadmiernego owłosienia u kobiet

Bezpośrednią przyczyną hirsutyzmu jest zwiększona produkcja androgenów (męskich hormonów płciowych). Do zwiększenia ich stężenia w organizmie kobiety najczęściej dochodzi na skutek różnego rodzaju chorób i problemów zdrowotnych.

Najczęstsze przyczyny hirsutyzmu to:

• Zespół policystycznych jajników (PCOS) - u około 60 proc. kobiet z diagnozą PCOS występuje nadmierne owłosienie. Zespół policystycznych jajników powoduje zaburzenia hormonalne, które prowadzą do zwiększenia poziomu androgenów. PCOS dodatkowo objawia się nieregularnymi cyklami miesiączkowymi, problemami z płodnością, torbielami na jajnikach oraz trądzikiem. 

• Hiperandrogenizm - to stan chorobowy, w którym organizm produkuje nadmierną ilość androgenów. Najczęściej wynika z chorób nadnerczy lub chorób tarczycy.

• Zespół Cushinga - to stan chorobowy, w którym organizmu produkuje zbyt duże ilości kortyzolu (hormonu nadnerczy). Wówczas nadmiar kortyzolu prowadzi do nadmiernego owłosienia u kobiet.

• Guzy jajników i nadnerczy - mogą zwiększać produkcję androgenów.

• Hiperprolaktynemia - zazwyczaj jest skutkiem guza przysadki mózgowej. 

• Wrodzony przerost nadnerczy,

• Stosowanie niektórych leków, np. antykoncepcji hormonalnej, leków przeciwpadaczkowych, glikokortykosteroidów. 

Na rozwój hirsutyzmu wpływ mogą mieć również predyspozycje genetyczne, nadwaga lub otyłość oraz przewlekły stres, który prowadzi do wzrostu kortyzolu w organizmie. 

Niekiedy lekarzowi nie udaje się odnaleźć przyczyny nadmiernego owłosienia u pacjentki. Jeżeli w badaniach krwi poziom androgenów wychodzi w normie i jednocześnie pacjentka nie odczuwa żadnych innych objawów mogących wskazywać na inne schorzenia, wtedy można mówić o tzw. hirsutyzmie idiopatycznym.

Hirsutyzm - jakie badania należy wykonać?

Kiedy kobieta zauważy u siebie nadmierne owłosienie w nietypowych miejscach, takich jak twarz, klatka piersiowa, brzuch czy plecy, powinna niezwłocznie zgłosić się do lekarza w celu ustalenia przyczyny i rozpoczęcia ewentualnego leczenia. W przypadku nadmiernego owłosienia zaleca się w pierwszej kolejności wizytę u endokrynologa, a następnie w przypadku rozpoznania np. zespołu policystycznych jajników, konieczna będzie również współpraca z ginekologiem. 

Do badań wykorzystywanych w diagnozie hirsutyzmu zalicza się:

• badania hormonalne krwi - testosteron, DHEA, prolaktyna, kortyzol, hormony tarczycy, LH i FSH,

• badanie glukozy i insuliny na czczo - w przypadku podejrzenia insulinooporności,

• test stymulacji ACTH - w celu rozpoznania wrodzonego przerostu nadnerczy,

• badania obrazowe w celu wykrycia guzów lub torbieli - USG jajników, nadnerczy, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. 

Hirsutyzm - leczenie

Leczenie hirsutyzmu jest uzależnione od tego, co jest jego pierwotną przyczyną. Najczęściej opiera się ono na regulacji poziomu hormonów oraz mechanicznych metodach usuwania nadmiernego owłosienia. 

W przypadku, gdy przyczyną hirsutyzmu jest zespół policystycznych jajników (PCOS) lub inne zaburzenia hormonalne, leczenie opiera się na stosowaniu środków antykoncepcyjnych zawierających progestagen i estrogen, które hamują produkcję androgenów. 

W leczeniu wykorzystuje się także antyandrogeny, które zmniejszają poziom androgenów. Leki te są teratogenne, co oznacza, że mogą powodować wady wrodzone u płodu, w związku z czym przy ich stosowaniu zaleca się jednocześnie stosować skuteczną antykoncepcję. Niekiedy lekarze proponują także stosowanie miejscowych preparatów z eflornityną, które spowalniają wzrost włosów. 

Dla wielu kobiet nadmierne owłosienie w nietypowych miejscach jest jednak dużym problemem estetycznym, który może prowadzić do obniżenia nastroju. W usuwaniu nadmiernego owłosienia najczęściej pacjentki korzystają z golarek, wosków lub kremów do depilacji, niemniej jednak są to metody krótkotrwałe i wymagają powtarzalności. Jedyną metodą, która pozwoli na trwałe usunięcie owłosienia i na którą decyduje się wiele kobiet z hirsutyzmem, jest natomiast depilacja laserowa.