Aktywny kwas foliowy w ciąży - dlaczego jest tak ważny?

Planowanie rodziny oraz sam okres oczekiwania na dziecko to czas, w którym kobiety ze szczególną troską podchodzą do swojego zdrowia. Prawidłowa dieta i celowana suplementacja są w tym okresie niezwykle ważne dla odpowiedniego rozwoju maluszka. Choć o konieczności przyjmowania witaminy B9 wie niemal każda przyszła mama, coraz częściej mówi się też o aktywnym kwasie foliowym. Dlaczego zyskuje na popularności i kto powinien po niego sięgnąć? Zobacz, co warto wiedzieć na ten temat.

Aktywny kwas foliowy w ciąży – najważniejsze informacje w pigułce

• Kwas foliowy to witamina absolutnie niezbędna do prawidłowego rozwoju układu nerwowego płodu i zapobiegania wadom cewy nerwowej.

• Tradycyjny (syntetyczny) kwas foliowy musi zostać przetworzony w organizmie do formy aktywnej, aby mógł zostać przez niego przyswojony.

• Szacuje się, że nawet do 50% populacji w Polsce może posiadać mutację genu MTHFR, która znacząco upośledza proces przekształcania kwasu foliowego do postaci przyswajalnej.

• Aktywny kwas foliowy (znany też jako 5-MTHF lub metafolina) to gotowa do wykorzystania przez komórki forma witaminy, która wchłania się niezależnie od mutacji genetycznych.

• Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) zaleca stosowanie aktywnych folianów już na etapie starań o dziecko.

Kwas foliowy a ciąża – zależności

Rozwój układu nerwowego dziecka i zamykanie się cewy nerwowej następują w pierwszych tygodniach po zapłodnieniu – często jest to moment, w którym kobieta jeszcze nie wie, że spodziewa się dziecka. Odpowiedni poziom witaminy B9 w organizmie matki zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych wad wrodzonych (takich jak rozszczep kręgosłupa czy bezmózgowie) nawet o 70%.

Wpływ kwasu foliowego na ciążę jest ściśle związany z procesami krwiotwórczymi. Witamina ta zapobiega niedokrwistości (anemii) megaloblastycznej u ciężarnej, bierze udział w podziałach komórkowych, procesie syntezy DNA oraz wspiera prawidłowy wzrost tkanek matczynych i funkcjonowanie łożyska.

Zwykły i aktywny kwas foliowy – na czym polega różnica?

Większość tradycyjnych preparatów dostępnych na rynku zawiera syntetyczny kwas foliowy. Aby organizm mógł z niego skorzystać, musi on przejść wieloetapowy proces przemiany (redukcji i metylacji) przy użyciu specjalnego enzymu – reduktazy metylenotetrahydrofolianowej.

Badania genetyczne dowodzą, że nawet u co drugiej Polki występuje polimorfizm (mutacja) genu MTHFR. Kobiety posiadające ten wariant genetyczny produkują enzym o znacznie obniżonej wydajności. W efekcie mimo regularnego przyjmowania tabletek z syntetyczną witaminą, ich organizm nie jest w stanie wyprodukować optymalnej ilości aktywnej substancji. W krwiobiegu zaczyna gromadzić się nieprzetworzony kwas foliowy oraz rośnie poziom niebezpiecznego aminokwasu – homocysteiny. Jej nadmiar może prowadzić do:

• powstawania stanów zapalnych;

• problemów z zagnieżdżeniem się zarodka;

• utrudnienia prawidłowego ukrwienia macicy i zwiększenia ryzyka poronień.

Aktywny kwas foliowy to folian, który został już zmetylizowany. Ponieważ jest to gotowa i aktywna postać witaminy (5-MTHF), organizm nie musi poddawać jej żadnym przekształceniom. Kwas omija blokadę enzymatyczną wynikającą z mutacji MTHFR i natychmiast trafia do komórek.

Ile kwasu foliowego w ciąży? Aktualne wytyczne i dawkowanie

Dawkowanie suplementów w okresie okołokoncepcyjnym nie powinno być przypadkowe. Eksperci z Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) opracowali szczegółowe wytyczne dotyczące tego, ile kwasu foliowego w ciąży należy przyjmować w zależności od trymestru.

Okres planowania ciąży (minimum 12 tygodni przed poczęciem)

Zaleca się dawkę profilaktyczną 0,4 mg na dobę. Eksperci rekomendują preparaty zawierające aktywne foliany lub dawki łączone (syntetyczny kwas foliowy + forma aktywna).

I trymestr (do 12. tygodnia ciąży)

Zalecana podaż wynosi 0,4–0,8 mg na dobę w formie aktywnych folianów 5-MTHF.

II i III trymestr ciąży oraz okres laktacji

Zapotrzebowanie organizmu na substancje budulcowe wzrasta. Rekomendowana dawka to 0,6–0,8 mg na dobę (aktywny folian lub preparaty łączone).

Warto pamiętać, że inne zasady dawkowania będą dotyczyły kobiet znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka niedoborów. Chodzi o pacjentki:

• u których w rodzinie występowały wcześniej wady cewy nerwowej u płodu;

• zmagające się z cukrzycą i otyłością;

• przyjmujące niektóre leki przeciwpadaczkowe.

Precyzyjne dawkowanie w tych szczególnych przypadkach zawsze ustala lekarz prowadzący.

FAQ - najczęściej zadawane pytania

1. Czy przed zajściem w ciążę powinnam wykonać badanie genetyczne na mutację MTHFR?

Nie ma obowiązku wykonywania tego badania u każdej kobiety. Zgodnie ze stanowiskiem PTGiP, badanie polimorfizmów genu MTHFR nie jest rutynowo zalecane w profilaktyce wad cewy nerwowej. Najbardziej praktyczną i bezpieczną ścieżką jest profilaktyczne stosowanie preparatów typu complex, zawierających aktywny kwas foliowy, z którego organizm skorzysta optymalnie, niezależnie od ewentualnej obecności mutacji.

2. Czy zdrowa dieta i foliany zawarte w jedzeniu wystarczą, aby pokryć zapotrzebowanie organizmu?

Niestety nie. Choć foliany występują naturalnie m.in. w zielonych warzywach liściastych (szpinak, jarmuż, brokuły), roślinach strączkowych czy orzechach, są to związki bardzo wrażliwe na czynniki zewnętrzne, zwłaszcza obróbkę termiczną i promienie słoneczne. Gotowanie czy pieczenie niszczy od 50% do nawet 80% naturalnej witaminy w pokarmie. Dlatego u kobiet w ciąży celowana suplementacja preparatami aptecznymi jest absolutnie konieczna.

3. Czy można przedawkować aktywny kwas foliowy?

Witamina B9 jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, co w praktyce oznacza, że jej ewentualny nadmiar jest na bieżąco wydalany z organizmu wraz z moczem. Górny, bezpieczny limit tolerancji dla syntetycznego kwasu foliowego wynosi około 1 mg na dobę (wyższe stężenia stosuje się ściśle pod kontrolą lekarską, gdyż mogą maskować objawy niedoboru witaminy B12). Z kolei aktywne foliany (5-MTHF) uważa się za niezwykle bezpieczne, ponieważ zapobiegają zjawisku gromadzenia się niezmetabolizowanego (syntetycznego) kwasu we krwi.