Wrastające paznokcie - jak rozpoznać i leczyć?

Zaczerwienienie, ból i obrzęk w okolicy paznokcia często są pierwszymi sygnałami wrastania płytki w otaczającą ją skórę. To częsty problem, który może dotyczyć osób w każdym wieku i nie powinien być bagatelizowany. Jakie są najczęstsze przyczyny wrastających paznokci i jak skutecznie im przeciwdziałać?

Wrastające pazonokcie - co to jest i jak się objawia? 

Wrastanie paznokcia to stan, w którym płytka paznokciowa, zamiast przesuwać się na zewnątrz i “wychodzić” ponad skórę, wbija się w otaczający go wał paznokciowy, czyli tkankę po bokach paznokcia. W efekcie pojawia się miejscowy stan zapalny, zaczerwienienie, obrzęk i ból, który nasila się przy ucisku, np. podczas chodzenia, noszenia ciasnych butów czy dotyku.

Wrastające paznokcie najczęściej dotyczą dużego palca u stopy, choć mogą również wystąpić na innych palcach. 

Objawy wrastającego paznokcia zależą natomiast od stopnia nasilenia problemu. W początkowej fazie zazwyczaj pojawia się jedynie niewielki dyskomfort lub uczucie ucisku po założeniu obuwia. Z czasem jednak objawy wrastającego paznokcia to:

• Silny ból w okolicy bocznego brzegu paznokcia - szczególnie nasilający się przy chodzeniu, ucisku lub noszeniu obcisłego obuwia, 
• Zaczerwienienie i obrzęk wału paznokciowego - kóry staje się tkliwy i napięty, 
• Wysięk surowiczy lub ropny - świadczący o rozwijającym się stanie zapalnym i zakażeniu bakteryjnym, 
• Przerost ziarniny zapalnej - czyli czerwono-różowa, łatwo krwawiąca tkanka, która narasta wokół paznokcia i może częściowo go przykrywać, 
• Ból spoczynkowy - w bardziej zaawansowanych przypadkach ból pojawia się podczas spoczynku. 

Nieleczony stan zapalny wywołany wrastającym paznokciem może przejść w przewlekły proces zapalny wału paznokciowego, a w skrajnych przypadkach doprowadzić do ropowicy, rozwoju ropnia lub infekcji głębiej położonych tkanek. Z tego też powodu nawet łagodne objawy, utrzymujące się dłużej niż kilka dni, powinny być skonsultowane z lekarzem i/lub podologiem.

Dlaczego paznokcie wrastają? Przyczyny wrastających paznokci 

Powstawanie wrastających paznokci ma podłoże wieloczynnikowe i często wynika z połączenia różnych niekorzystnych czynników. Do najczęstszych przyczyn wrastających paznokci należą:

• Nieprawidłowe obcinanie paznokci - zbyt krótkie, zaokrąglone lub “ucinane” po bokach paznokcie sprzyjają wbijaniu się płytki w wał paznokciowy podczas wzrostu, 
• Noszenie zbyt ciasnego obuwia - buty z wąskimi noskami lub na obcasie powodują długotrwały ucisk na palce, zwiększając ryzyko wrastania paznokcia, 
• Urazy mechaniczne - np. kopnięcie w twardą powierzchnię, długotrwały ucisk w jednym miejscu lub uraz paznokcia mogą zmienić kierunek jego wzrost, 
• Wady anatomiczne - predyspozycje genetyczne, takie jak wąska płytka paznokciowa, wysokie lub skręcone wały okołopaznokciowe czy paznokcie rurkowate zwiększają ryzyko wrastania paznokci, 
• Nadmierna potliwość i niewłaściwa higiena stóp - wilgotne środowisko zmiękcza skórę i sprzyja rozwojowi mikroorganizmów, które zwiększają stan zapalny w miejscu wrastania, 
• Zmiany hormonalne i choroby ogólnoustrojowe - cukrzyca, otyłość, choroby naczyniowe i zaburzenia ukrwienia kończyn dolnych mogą opóźniać gojenie się tkanek, zwiększając ryzyko infekcji i nawrotów, 
• Ciąża i obrzęki stóp - zwiększone ciśnienie i zatrzymanie wody w organizmie mogą powodować obrzęki stóp, które zwiększają ucisk na paznokcie.

Istnieją także grupy osób szczególnie narażone na wrastające paznokcie. Przede wszystkim są to sportowcy, zwłaszcza ci uprawiający dyscypliny wymagające szybkich zmian kierunku ruchu (piłka nożna, tenis, koszykówka). Częściej doświadczają oni bowiem mikrourazów, które mogą prowadzić do wrastania paznokcia. 

Większe ryzyko wrastających paznokci dotyczy także osób z cukrzycą, głównie ze względu na zaburzone gojenie ran, skłonność do infekcji oraz często występujące zaburzenia czucia w stopach. Z wrastającymi paznokciami częściej także borykają się osoby starsze, u których wraz z wiekiem dochodzi do pogrubienia się płytek paznokciowych.

Jak leczyć wrastające paznokcie?

Leczenie wrastającego paznokcia zależy od stopnia zaawansowania problemu. W łagodnych przypadkach, gdy nie doszło jeszcze do zakażenia, skuteczne mogą być metody domowe i odpowiednia pielęgnacja. Jeśli jednak pojawia się silny ból, stan zapalny, wydzielina lub rozrost ziarniny, konieczne będzie udanie się do podologa i/lub lekarza. 

W początkowym stadium wrastającego paznokcia możemy jednak samodzielnie sięgnąć po preparaty o działaniu zmiękczającym, przeciwzapalnym i odkażającym, które pomagają zmniejszyć dyskomfort i ograniczyć drażnienie wałów paznokciowych. Mogą to być np. płyny zmiękczające do skórek lub specjalne preparaty przeznaczone do pielęgnacji wrastających paznokci. Ich regularne stosowanie może ułatwić wzrost paznokcia w prawidłowym kierunku oraz zapobiec pogłębianiu się problemu.

Pomocne mogą być również:

• Kąpiele stóp w letniej wodzie z dodatkiem soli, mydła antybakteryjnego lub naparu z rumianku - działają łagodząco i zmiękczają skórę,
• Delikatne oczyszczanie i osuszanie wałów paznokciowych - ważne, aby nie pogłębiać urazu i nie stosować ostrych narzędzi,
• Stosowanie miejscowych środków antyseptycznych, np. z chlorheksydyną lub oktenidyną - w celu zapobiegania nadkażeniom bakteryjnym,
• Tamponada - czyli umieszczenie miękkiego materiału (np. opatrunku) między paznokciem a wałem paznokciowym, co zmniejsza ucisk i pomaga paznokciowi rosnąć we właściwym kierunku. Zakładanie tamponady powinniśmy jednak wykonywać zgodnie z zaleceniami podologa. 

W bardziej zaawansowanych przypadkach, szczególnie gdy pojawia się stan zapalny, ropna wydzielina lub rozrost ziarniny, konieczne może być leczenie specjalistyczne, które obejmuje: 

• Założenie klamry ortonyksyjnej - pomaga skorygować tor wzrostu paznokcia bez potrzeby interwencji chirurgicznej,
• Częściowe lub całkowite usunięcie fragmentu paznokcia - wykonywane w znieczuleniu miejscowym,
• Zabiegi chirurgiczne lub plastyka wałów paznokciowych - w przypadku przewlekłego i nawracającego problemu.

W każdym przypadku ważna jest również profilaktyka, tj. właściwa technika obcinania paznokci (na prosto, bez zaokrąglania boków), unikanie zbyt ciasnego obuwia i dbałość o codzienną higienę stóp. Wczesna reakcja i odpowiednia pielęgnacja mogą znacząco ograniczyć rozwój stanu zapalnego i potrzebę bardziej inwazyjnych metod leczenia. 

Bibliografia

Antończak, P, P. i in. (2015). Wrastający paznokieć – etiopatogeneza, profilaktyka i leczenie zachowawcze 

Sienkiewicz, M. (2023). Innowacyjne metody leczenia wrastającego paznokcia w gabinetach podologicznych

Domagała, K. i in. (2017). Wrastający paznokieć etiologia, profilaktyka i metody leczenia