Spierzchnięte usta - jakie są przyczyny i jak o nie zadbać?

Spierzchnięte usta to częsta dolegliwość mogąca występować o każdej porze roku. Objawia się suchością, pękaniem naskórka oraz uczuciem dyskomfortu podczas mówienia, czy jedzenia. Skóra ust jest szczególnie podatna na podrażnienia, ponieważ jest cienka, pozbawiona gruczołów łojowych i ma ograniczoną zdolność zatrzymywania wilgoci. W artykule wyjaśniamy, jakie są najczęstsze przyczyny pierzchnięcia ust oraz jak skutecznie dbać o ich kondycję na co dzień.

Dlaczego skóra ust tak łatwo się przesusza?

Skóra ust znacząco różni się od skóry na pozostałych częściach twarzy. Jest nawet pięciokrotnie cieńsza, niemal pozbawiona melaniny i nie zawiera gruczołów łojowych odpowiadających za produkcję ochronnego sebum. Melanina to naturalny barwnik pełniący funkcję ochronną przede wszystkim przed szkodliwym promieniowaniem UV. Ponieważ wargom prawie jej brakuje, są bardziej narażone na podrażnienia i szybciej ulegają uszkodzeniom wywołanym przez słońce.

Usta nie potrafią same się natłuszczać ani bronić przed wysychaniem. Dodatkowo stale pracują podczas jedzenia, mówienia, uśmiechania się, co sprzyja mikrourazom. Kiedy dodatkowo są narażone na działanie czynników pogodowych lub niewłaściwie pielęgnowane, w efekcie staja się suche, pękają i się łuszczą.

Spierzchnięte usta – przyczyny

Do najczęstszych przyczyn spierzchniętych ust można zaliczyć:

Warunki pogodowe

Mróz, wiatr i intensywne słońce uszkadzają barierę ochronną ust, a klimatyzacja i suche powietrze przyspieszają utratę wilgoci. Dlatego problem suchych i popękanych ust często nasila się zimą i latem.

Odwodnienie i niedobory składników

Picie zbyt małej ilości wody szybko odbija się na kondycji warg. Również niedobory składników takich jak:

• witaminy z grupy B (B2, B3, B6)
• żelazo
• cynk

 prowadzi do bolesnego pękania kącików ust.

Oblizywanie ust i nieodpowiednia pielęgnacja

Ślina chwilowo nawilża usta, ale gdy odparowuje, powoduje jeszcze większe wysuszenie naskórka.
Stosowanie nieodpowiednich pomadek np. z mentolem, kamforą lub alkoholem mogą działać drażniąco na skórę warg i prowadzić do nadmiernej suchości.

Alergie, infekcje, AZS

Suche i spierzchnięte usta są często spowodowane przez następujące czynniki:

• reakcje alergiczne na składniki kosmetyków lub past do zębów
• infekcje grzybicze i bakteryjne (np. zajady w kącikach ust)
• atopowe zapalenie skóry (AZS).

Przyjmowanie niektórych leków

Osoby przyjmujące retinoidy (np. izotretynoina na trądzik) niemal zawsze zmagają się z przesuszonymi ustami. Jeśli dodatkowo ktoś oddycha przez usta (np. przy infekcji czy krzywej przegrodzie), wysychanie ust jest nieuniknione.

Jak dbać o spierzchnięte usta? Skuteczna pielęgnacja

Aby szybko przywrócić ustom komfort, warto zadbać zarówno o ochronę zewnętrzną, jak i wsparcie od wewnątrz. Kluczowe jest stosowanie odpowiednich kosmetyków, zdrowe nawyki oraz unikanie czynników nasilających przesuszenie. Jak pielęgnować suche usta?

Odbudowa bariery hydrolipidowej

Delikatna skóra ust potrzebuje odżywczych i natłuszczających składników, które zapobiegają utracie wilgoci i chronią wargi przed czynnikami zewnętrznymi. W składzie pomadek i balsamów do ust warto szukać składników takich jak:

• lanolina – silnie natłuszcza i regeneruje skórę
• petrolatum (wazelina) – tworzy ochronną warstwę na ustach zapobiegającą utracie wilgoci
• masło shea – wygładza, odżywia i uelastycznia skórę
• oleje roślinne – odżywiają skórę i łagodzą podrażnienia.
• ceramidy – wzmacniają barierę lipidową skóry warg
• pantenol i alantoina – przyspieszają gojenie drobnych ran i łagodzą podrażnienia
• witamina E – chroni skórę przed wolnymi rodnikami, wspieraj regenerację i odżywienie ust

Pomadkę ochronną nakładaj kilka razy dziennie, zawsze przed wyjściem na zewnątrz i na noc.

Nawilżanie + ochrona UV

Pielęgnacja ust obejmuje także intensywne nawilżenie. Pomagają w tym humektanty, czyli składniki wiążące wodę. Do najbardziej skutecznych należy kwas hialuronowy i gliceryna.

Równie ważna jest ochrona przeciwsłoneczna stosowana przez cały rok.
Promieniowanie UV niszczy delikatne komórki skóry ust, przyspiesza starzenie i wysuszenie skóry, a także może prowadzić do zmian pigmentacyjnych i zapalnych. Warto stosować pomadki ochronne z SPF 30-50.

Delikatny peeling ust

Lekki peeling stosowany 1-2 razy w tygodniu pomaga usunąć suche skórki, wygładzić wargi i poprawić wygląd ust.

Najlepiej sprawdzają się peelingi:

• drobnoziarniste, np. cukrowe
• enzymatyczne na bazie enzymów z papai lub z ananasa

Uwaga: przy pęknięciach i stanie zapalnym peelingu nie należy stosować, aby nie pogłębiać podrażnień.

Picie wody i dobrze skomponowana dieta

Odpowiednie nawodnienie organizmu pomaga nawilżyć usta. Warto pamiętać, że nawet lekkie odwodnienie sprzyja suchości skóry. Do swojego jadłospisu dobrze wprowadzić produkty bogate w następujące składniki: 

• witaminy z grupy B – produkty pełnoziarniste, orzechy,
• żelazo i cynk – mięso, jaja, rośliny strączkowe,
• antyoksydanty – świeże warzywa i owoce.

Zdrowa i dobrze zbilansowana dieta wspiera naturalną regenerację śluzówki i skóry warg.

Unikanie złych nawyków

Nawet najlepsza pielęgnacja nie przyniesie efektów, jeśli będziemy sami szkodzić swoim ustom. Czego należy unikać?

• oblizywania ust (ślina jeszcze bardziej wysusza)
• urywania suchych skórek i rozdrapywania suchych fragmentów (może to prowadzić do powstawania ran i krwawienia)
• kontaktu z dymem papierosowym
• braku ochrony w trudnych warunkach pogodowych (wiatr, mróz, słońce)

Ekspert radzi:
„Aby zapewnić ustom odpowiednią ochronę, stosuj balsamy z oksydacyjnymi składnikami ochronnymi (np. wazelina, lanolina, masło shea) kilka razy dziennie zwłaszcza przed wyjściem na zewnątrz i na noc. Warto też wybierać pomadki z filtrem SPF, bo usta z powodu niewielkiej ilości melaniny są bardziej podatne na uszkodzenia wywołane promieniowaniem UV”.

Domowe sposoby na spierzchnięte usta?

Domowe sposoby na spierzchnięte usta mogą być świetnym wsparciem codziennej pielęgnacji, zwłaszcza gdy problem dopiero się pojawia lub chcesz szybko złagodzić dyskomfort. Ważne, by sięgać po składniki nawilżające i regenerujące o łagodnym działaniu. Jak dbać o suche usta?

• Miód
  Naturalny humektant o właściwościach przeciwzapalnych. Można nałożyć cienką warstwę na usta na ok. 10-15 minut, a następnie delikatnie zmyć.
  
  
• Aloes
  Żel aloesowy koi i przyspiesza gojenie drobnych pęknięć. Najlepiej stosować produkty apteczne z krótkim składem.
  
  
• Olej kokosowy lub oliwa z oliwek
  Tworzą lekką warstwę ochronną, zapobiegają odparowywaniu wody i wygładzają skórę.
  
  
• Peeling cukrowy
  Łyżeczka cukru + odrobina miodu lub oliwy z oliwek. Nie należy stosować peelingu częściej niż 1-2 razy w tygodniu. 

Domowe metody dobrze uzupełniają pielęgnację, ale jej nie zastąpią, zwłaszcza przy mocno popękanych ustach. Wtedy lepiej sięgnąć po maści regenerujące z apteki i unikać mechanicznego złuszczania.

Spierzchnięte usta – kiedy do lekarza?

Choć pierzchnięcie ust jest najczęściej wynikiem warunków pogodowych, istnieją sytuacje, w których warto skonsultować się z lekarzem. Należy to zrobić, gdy problem spierzchniętych ust:

• utrzymuje się dłużej niż 2-3 tygodnie mimo prawidłowej pielęgnacji
• często nawraca w krótkich odstępach czasu
• dotyczy przede wszystkim kącików ust (ból, pęknięcia)
• towarzyszy mu silny stan zapalny: zaczerwienienie, obrzęk, pieczenie lub ropienie
• pojawiają się bolesne nadżerki albo pęknięcia utrudniające jedzenie i mówienie
• towarzyszą mu inne objawy, np. zmęczenie, bladość, problemy z błonami śluzowymi (możliwe niedobory żelaza, witamin)

Takie objawy mogą świadczyć o:

• zakażeniu bakteryjnym lub grzybiczym (np. zajady),
• alergii kontaktowej,
• chorobach skóry (np. AZS, łuszczyca),
• niedoborach mikroelementów,
• skutkach ubocznych leków.

Podsumowanie

Spierzchnięte usta najczęściej wynikają z braku naturalnej bariery ochronnej i działania czynników zewnętrznych. Aby zapobiegać suchości i pękaniu, wystarczy pamiętać o kilku zasadach: regularnie natłuszczać i nawilżać usta, stosować pomadki z filtrem SPF, dbać o nawodnienie oraz unikać oblizywania ust i obgryzania suchych skórek. Jeśli problem mimo pielęgnacji często nawraca lub pojawia się stan zapalny, warto skonsultować się z lekarzem, ponieważ może to świadczyć o infekcji lub niedoborach w organizmie.

Źródła:

Gryszczyńska, Witaminy z grupy B – naturalne źródła, rola w organizmie, skutki awitaminozy, „Postępy Fitoterapii”, nr 4/2009, s. 229-238.

https://www.healthline.com/health/chapped-lips

Lugović-Mihić L., Pilipović K., Crnarić I., Šitum M., Duvančić T., Differential Diagnosis of Cheilitis – How to Classify Cheilitis?, Acta Clin Croat. 2018 Jun;57(2):342-351, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6531998/ [dostęp 07.11.2023 r.]