Pestycydy w żywności – dlaczego warto wybierać ekologiczne produkty?

W ostatnich latach dyskusja o jakości żywności coraz częściej dotyczy nie tylko wartości odżywczych, ale także sposobu jej produkcji. Pestycydy, choć powszechnie stosowane w rolnictwie, budzą wiele wątpliwości wśród konsumentów. Co to są pestycydy i dlaczego warto je ograniczać w codziennym jadłospisie?

Czym są pestycydy i dlaczego stosuje się je w uprawach?

Pestycydy to substancje chemiczne lub biologiczne stosowane w rolnictwie w celu ochrony roślin przed szkodnikami, chwastami i chorobami. Ich zadaniem jest zwiększenie plonów i ograniczenie strat w produkcji żywności. W praktyce oznacza to, że pestycydy pomagają rolnikom zapobiegać rozwojowi grzybów, bakterii, insektów czy chwastów, które mogłyby zniszczyć zbiory.

Do pestycydów zalicza się m.in.:

• insektycydy - zwalczające owady,
• herbicydy - stosowane przeciw chwastom,
• fungicydy - chroniące rośliny przed chorobami grzybowymi,
• rodentycydy - służące do zwalczania gryzoni.

Choć ich stosowanie pozwala utrzymać wysoką wydajność produkcji i zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe, pestycydy nie są obojętne dla środowiska ani dla zdrowia człowieka. Ślady tych substancji, zwane pozostałościami pestycydów, mogą utrzymywać się w glebie, wodzie, powietrzu oraz w samej żywności, nawet po jej umyciu czy obróbce termicznej.

W Unii Europejskiej stosowanie pestycydów jest ściśle regulowane. Mianowicie określa się dopuszczalne poziomy ich pozostałości w produktach spożywczych. Mimo tego jednak nawet zgodne z przepisami ilości nie oznaczają pełnego bezpieczeństwa, szczególnie w przypadku długotrwałej ekspozycji czy spożywania wielu produktów z różnymi pestycydami jednocześnie.

Wpływ pestycydów na zdrowie człowieka

Pestycydy, choć skutecznie chronią plony, mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia, jeśli ich pozostałości trafiają do organizmu w nadmiernych ilościach lub przez dłuższy czas. W większości przypadków pestycydy nie powodują ostrych zatruć, ale działają długofalowo, co oznacza, że ich niewielkie ilości mogą gromadzić się w organizmie i stopniowo wpływać na różne układy organizmu. 

W badaniach wskazuje się, że przewlekła ekspozycja na pestycydy może:

• zaburzać gospodarkę hormonalną (działanie endokrynnie czynne, m.in. poprzez wpływ na estrogeny i testosteron),
• zwiększać ryzyko zaburzeń płodności oraz nieprawidłowości rozwojowych u dzieci,
• obciążać układ nerwowy, prowadząc do pogorszenia koncentracji, pamięci i nastroju,
• wpływać na układ odpornościowy, osłabiając naturalne mechanizmy obronne,
• zwiększać ryzyko rozwoju niektórych nowotworów, m.in. chłoniaków nieziarniczych i nowotworów układu krwiotwórczego.

Szczególnie narażone na skutki działania pestycydów są dzieci, kobiety w ciąży i osoby starsze. Dlaczego? Bo ich organizm jest bardziej wrażliwy na działanie toksyn i gorzej radzi sobie z ich neutralizacją.

Warto też pamiętać, że pestycydy mogą oddziaływać nie tylko poprzez żywność, ale również przez wodę, powietrze czy kontakt z powierzchniami, na których osadzają się ich resztki. Z tego powodu coraz większy nacisk kładzie się na ograniczenie chemizacji produkcji rolniczej, a także edukację konsumentów w zakresie wyboru bezpieczniejszych produktów spożywczych.

Jak ograniczyć spożycie pestycydów w codziennej diecie?

Całkowite wyeliminowanie pestycydów z diety nie jest możliwe, ponieważ śladowe ilości tych substancji występują w większości produktów roślinnych dostępnych na rynku. Można jednak znacząco ograniczyć ich spożycie, zwracając uwagę na kilka codziennych nawyków i świadome wybory zakupowe.

Wybieraj produkty z certyfikatem ekologicznym

Żywność oznaczona symbolem zielonego listka UE pochodzi z upraw, w których nie stosuje się syntetycznych pestycydów ani nawozów chemicznych. Choć takie produkty bywają droższe, zawierają znacznie mniej pozostałości chemicznych, a ich produkcja jest bardziej przyjazna środowisku.

Kupuj warzywa i owoce sezonowe oraz lokalne

Warzywa i owoce dostępne w naturalnym sezonie dojrzewania wymagają znacznie mniej chemicznych środków ochrony roślin. Nie muszą być też dodatkowo zabezpieczane na czas długiego transportu czy przechowywania. Krótsza droga „z pola na talerz” oznacza więc mniejsze ryzyko pozostałości pestycydów, a jednocześnie zwykle wyższą wartość odżywczą i lepszy smak. 

Myj i obieraj warzywa oraz owoce

Dokładne mycie warzyw i owoców pod bieżącą wodą usuwa część pozostałości pestycydów, brudu i wosku z powierzchni. Jeszcze skuteczniejsze jest krótkie namoczenie produktów w wodzie z dodatkiem sody oczyszczonej (1 łyżeczka na litr wody przez ok. 10-15 minut). Warto też pamiętać, że obieranie owoców i warzyw redukuje ilość pestycydów, choć niestety usuwa część cennych składników odżywczych.

Unikaj produktów wysoko przetworzonych

Im bardziej przetworzony jest produkt, tym większe ryzyko, że zawiera pozostałości pestycydów pochodzących z surowców użytych do jego produkcji. Substancje te mogą kumulować się w koncentratach, sokach, gotowych daniach czy słodkich przekąskach. Wybieranie zdrowej żywności - jak najmniej przetworzonej i o krótkim składzie - jest więc jednym z najprostszych sposobów, na to, żeby ograniczyć kontakt z niepożądanymi związkami chemicznymi w diecie.

Zadbaj o różnorodność diety

Jedzenie produktów z różnych źródeł i w szerokim wachlarzu gatunków to dobry sposób na zmniejszenie ryzyka kumulacji jednej konkretnej substancji chemicznej. Jeśli dieta jest urozmaicona, ekspozycja na dany typ pestycydu rozkłada się na mniejsze dawki, co ogranicza jego wpływ na organizm. Różnorodność to także korzyść dla mikrobioty i ogólnego stanu zdrowia.

Bibliografia

Carvalho, P, F. (2017). Pesticides, environment, and food safety

Reeves, R, W. i in. (2019). Assessing the Safety of Pesticides in Food: How Current Regulations Protect Human Health

Are Pesticides in Foods Harming Your Health? Dostęp online: https://www.healthline.com/nutrition/pesticides-and-health#childrens-exposure