Pęcherz nadreaktywny - objawy, przyczyny, leczenie

Nagłe parcie na mocz, częste wizyty w toalecie i mimowolne wycieki moczu to objawy, które mogą wskazywać na tzw. pęcherz reaktywny. To schorzenie, które znacząco wpływa na nasze codzienne funkcjonowanie i wyraźnie obniża jakość życia. Jak objawia się zespół pęcherza nadreaktywnego i jak go leczyć? 

Pęcherz nadreaktywny - objawy

Pęcherz nadreaktywny (ang. overactive bladder, OAB) to zespół objawów związanych z dysfunkcją dróg moczowych, który charakteryzuje się nagłym i trudnym do opanowania parciem na mocz (również w nocy) często połączonym z nietrzymaniem moczu. O pęcherzu nadreaktywnym mówi się wtedy, gdy poniżej wymienione objawy nie są związane z infekcją układu moczowego lub innymi schorzeniami, które mogłyby je wyjaśniać.  

Do typowych objawów pęcherza nadreaktywnego zalicza się:

• Parcie naglące - nagła, trudna do opanowania potrzeba oddania moczu, która może wystąpić niezależnie od stopnia wypełnienia pęcherza,

• Częste oddawanie moczu - częściej niż 7/8 razy na dobę,

• Oddawanie moczu w nocy (nokturia) - konieczność wstawania w nocy co najmniej raz, aby oddać mocz. U osób z pęcherzem nadreaktywnym nokturia może pojawiać się nawet kilka razy w ciągu nocy,

• Nietrzymanie moczu z parcia - mimowolne wyciekanie moczu poprzedzone uczuciem parcia, którego pacjent nie jest w stanie powstrzymać. Nietrzymanie moczu nie występuje jednak u wszystkich pacjentów.

Jakie są przyczyny zespołu pęcherza nadreaktywnego? 

Szacuje się, że w Polsce na pęcherz nadreaktywny cierpi nawet 3 mln osób. Mimo tego, że problem jest stosunkowo częsty, do tej pory nie zostały poznane dokładne przyczyny jego rozwoju. Pęcherz nadreaktywny może więc mieć charakter idiopatyczny (nie da się ustalić konkretnej przyczyny jego wystąpienia) oraz wtórny (pojawia się po operacjach, w przebiegu chorób lub w wyniku radioterapii). 

Do najczęstszych przyczyn nadreaktywności pęcherza zalicza się:

• cukrzycę,

• choroby neurodegeneracyjne - choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, 

• przebyty udar mózgu i inne zaburzenia neurologiczne,

• przewlekłe zapalenie pęcherza moczowego,

• zmiany zwyrodnieniowe związane z wiekiem. 

Na rozwój pęcherza nadreaktywnego mogą mieć również czynniki ryzyka, takie jak:

• Osłabienie mięśni dna miednicy -  mieśnie te odgrywają kluczową rolę w kontroli mikcji. Ich osłabienie, np. po porodzie lub po operacjach, zwiększa ryzyko nietrzymania moczu i naglących parć na mocz, 

• Otyłość - nadmierna masa ciała zwiększa ciśnienie na pęcherz i dno miednicy,

• Siedzący tryb życia - brak aktywności fizycznej osłabia mięśnie dna miednicy i ukrwienie narządów miednicy mniejszej,

• Przewlekły stres - może zaburzać autonomiczny układ nerwowy i sprzyjać nadmiernemu napięciu mięśni wypieracza,

• Nadmierne spożywanie kofeiny - kofeina działa moczopędnie i drażniąco na ścianę pęcherza, co może nasilać objawy nadreaktywności,

• Atrofia urogenitalna u kobiet po menopauzie - spadek poziomu estrogenów wpływa na osłabienie błony śluzowej pęcherza i cewki moczowej,

• Przerost gruczołu krokowego u mężczyzn - może utrudniać opróżnianie pęcherza i prowadzić do jego nadmiernego wypełniania,

• Obniżenie narządów miednicy mniejszej - może mechanicznie zmieniać kąt nachylenia cewki moczowej i pęcherza,

• Zaburzenia pracy mięśnia wypieracza moczu - wynikające z uszkodzenia nerwów, stanów zapalnych lub w wyniku starzenia się organizmu.
  
  

Jak diagnozuje się pęcherz nadreaktywny?

Diagnostyka pęcherza nadreaktywnego rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu z pacjentem na temat częstotliwości oddawania moczu w ciągu dnia i w nocy, występowania nagłego parcia, epizodów nietrzymania moczu oraz wpływu ww. objawów na jakość życia. Specjalista analizuje również dokumentację medyczną pacjenta. 

Następnie wykonywane jest badanie ogólne moczu, które pozwala wykluczyć m.in. zakażenie dróg moczowych czy krwiomocz. W niektórych przypadkach lekarz zleca również USG jamy brzusznej i miednicy, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. 

Do diagnozy pęcherza nadreaktywnego wykorzystywane jest także badanie urodynamiczne, które obejmuje pomiar ilości moczu zalegającego w pęcherzu po oddaniu moczu, pomiar szybkości przepływu moczu oraz badanie ciśnienia w pęcherzu. Dopiero na postawie szczegółowych wyników badań lekarz może postawić diagnozę i zaproponować sposób leczenia. 

Jak leczyć nadreaktywny pęcherz?

Leczenie pęcherza nadreaktywnego przede wszystkim powinno rozpoczynać się od zmiany stylu życia. Zaleca się ograniczenie ilości przyjmowanych płynów w godzinach wieczornych oraz rezygnację lub ograniczenie kofeiny, alkoholu i napojów gazowanych, które mogą działać drażniąco na pęcherz. W przypadku nadwagi wskazana jest także redukcja masy ciała. 

W leczeniu pęcherza nadreaktywnego najczęściej zaleca się wykonywanie treningu pęcherza, który polega na stopniowym przedłużeniu czasu między kolejnymi wizytami w toalecie. Bardzo często zaleca się także ćwiczenia mięśni dna miednicy - ich wzmocnienie poprawia bowiem kontrolę nad oddawaniem moczu i może zmniejszyć liczbę epizodów nietrzymania moczu. 

Jeżeli leczenie niefarmakologiczne nie przynosi zamierzonych rezultatów, wówczas lekarz może zaproponować rozpoczęcie farmakoterapii. W leczeniu pęcherza nadreaktywnego zazwyczaj stosowane są leki przeciwcholinergiczne oraz agoniści receptora beta-3-adrenergicznego, których działanie w uproszczeniu, polega na wydłużeniu czasu między mikcjami, ograniczeniu uczucia naglącego parcia i zredukowaniu epizodów nietrzymania moczu. 

W przypadku cięższego przebiegu pęcherza nadreaktywnego stosuje się także:

• Toksynę botulinową - botoks ma za zadanie tymczasowo rozluźnić mięśnie wypieracza pęcherza, dzięki czemu zwiększa się pojemność pęcherza i tym samym, zmniejsza się częstość oddawania moczu,

• Stymulację nerwów odpowiedzialnych za kontrolę pracy pęcherza - jedną z metod jest wszczepienie niewielkiego urządzenia, które za pomocą elektrod stymuluje nerwy odpowiedzialne za funkcje dróg moczowych,

• Przezskórną stymulację nerwu piszczelowego - Polega na umieszczeniu cienkiej igły w okolicy kostki i przesyłaniu impulsów elektrycznych, które przez nerw piszczelowy trafiają do rdzenia kręgowego i wpływają na nerwy kontrolujące pęcherz. Zabieg ten wykonuje się najczęściej w cotygodniowych seriach.