Paracetamol - dawkowanie, właściwości i działanie

Paracetamol to popularny lek stosowany najczęściej w celu zmniejszenia dolegliwości bólowych lub obniżenia gorączki. Z powodzeniem może być on stosowany u dzieci, jak i u dorosłych. Jakie są właściwości paracetamolu? Jak stosować paracetamol i jakie są do niego przeciwwskazania?

Paracetamol - właściwości lecznice

Paracetamol należy do nieopioidowych leków o działaniu przeciwbólowym oraz o działaniu przeciwgorączkowym. Stosowany jest w leczeniu łagodnych dolegliwości bólowych o nasileniu łagodnym do umiarkowanych. Ponadto paracetamol jest stosowany jako tzw. lek pierwszego rzutu w leczeniu gorączki.

Wskazania do stosowania paracetamolu to:

• bóle głowy,

• bóle brzucha,

• bóle kręgosłupa,

• bóle zębów,

• bóle kostne,

• bóle stawowe,

• bóle mięśni,

• gorączka,

• bóle miesiączkowe. 

Maksymalne stężenie paracetamolu w organizmie osiąga się po około 30 minutach od podania leku. 

Jak działa paracetamol?

Konkretny mechanizm działania paracetamolu nie jest dobrze poznany, natomiast istnieją dowody naukowe na jego ośrodkowe działanie. Mianowicie działanie paracetamolu związane jest z hamowaniem biosyntezy prostaglandyn z kwasu arachidonowego w ośrodkowym układzie nerwowym, które odpowiedzialne są za ból. W rezultacie u pacjenta podwyższa się próg bólowy, co niweluje dolegliwości.

Z kolei działanie przeciwgorączkowe paracetamolu związane jest z hamowaniem syntezy prostaglandyn w podwzgórzu oraz bezpośrednim wpływem na ośrodek termoregulacji. W rezultacie podwyższona temperatura ciała ulega obniżeniu.  

Paracetamol jest dobrze wchłaniany z układu pokarmowego, jest metabolizowany w wątrobie i prawie całkowicie jest wydalany z moczem. Warto również wspomnieć, że paracetamol często bywa błędnie klasyfikowany jako niesteroidowy lek przeciwzapalny. W rzeczywistości jednak paracetamol nie ma działania przeciwzapalnego. 

Paracetamol - dawkowanie

Paracetamol dostępny jest w formie tabletek do połknięcia, doustnej zawiesiny, syropów oraz czopków doodbytniczych. Najczęściej przeciętna zawartość paracetamolu w preparacie jednoskładnikowym dla dorosłych wynosi 500 mg, zaś w produktach kilkuskładnikowych 325 mg. 

Zalecana jednorazowa dawka paracetamolu dla dorosłych osób wynosi 500-1000 mg. Lek można przyjmować 3-4 razy na dobę, zachowując minimum 4-godzinny odstęp między przyjęciem kolejnej dawki. Maksymalna dopuszczalna dawka paracetamolu dla osób dorosłych wynosi 4 g na dobę. 

U dzieci powyżej 12. roku życia, jednorazowa dawka paracetamolu wynosi zaś 500 mg. Maksymalna dobowa dawka dla dzieci o masie ciała do 50 kg wynosi z kolei 60 mg/kg, przy czym łącznie nie może ona wynieść więcej niż 3 g na dobę. 

Paracetamol można stosować u dzieci już od 3. miesiąca życia (stosowanie paracetamolu u dzieci młodszych należy bezwzględnie skonsultować z lekarzem prowadzącym). Paracetamol wśród dzieci poniżej 12. roku życia podaje się w dawce 10 mg na kg masy ciała, zachowując 4-godzinny odstęp między kolejnymi dawkami. Maksymalna dawka paracetamolu nie może przekroczyć 60 mg na kg masy ciała. 

Ponadto paracetamol w leczeniu gorączki można stosować maksymalnie 3 dni bez konsultacji z lekarzem, natomiast w przypadku leczenia dolegliwości bólowych, maksymalnie 5 dni bez konsultacji z lekarzem. 

Jakie są skutki uboczne stosowania paracetamolu?

Paracetamol uznawany jest za ogólnie bezpieczny i nietoksyczny lek, pod warunkiem że przyjmowany jest w odpowiednich ilościach. Niekiedy po przyjęciu paracetamolu mogą jednak wystąpić skutki uboczne, wśród których najczęściej obserwuje się:

• reakcje alergiczne, np. wysypka na skórze, 

• nudności, wymioty, 

• bóle brzucha,

• nadmierną potliwość. 

Przeciwwskazania do stosowania paracetamolu

Przeciwwskazaniem do stosowania paracetamolu jest przede wszystkim nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek ze składników leku. U osób, które chorują na niewydolność nerek i wątroby, stosowanie paracetamolu powinno odbywać się wyłącznie pod nadzorem lekarza i na jego wyraźne zalecenie.

Poza tym zaleca się zachować szczególną ostrożność przed stosowaniem paracetamolu u kobiet w ciąży i w okresie karmienia piersią. Stosowanie jakichkolwiek leków w ww. okresach zawsze należy skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Co więcej, osoby, które regularnie nadużywają alkohol i jednocześnie stosują paracetamol, są bardziej narażone na ewentualne uszkodzenie wątroby. Wobec tego paracetamolu pod żadnym pozorem nie należy łączyć z alkoholem. 

Przedawkowanie paracetamolu

Choć paracetamol jest uznawany za względnie bezpieczny lek, to jednak może dojść do jego przedawkowania, które jest niebezpieczne nie tylko dla naszego zdrowia, ale i życia. Do przedawkowania paracetamolu często dochodzi w momencie, gdy pacjent stosuje kilka różnych leków na przeziębienie, zwłaszcza leki kilkuskładnikowe, które często w swoim składzie zawierają również pewną dawkę paracetamolu. 

Jednorazowa toksyczna dawka paracetamolu, która może potencjalnie uszkodzić, wątrobę wynosi 6 g. W przypadku przedawkowania, w pierwszej godzinie od przyjęcia leku, zaleca się wywołać wymioty. Jednocześnie należy podać doustnie od 60 do 100 węgla aktywowanego, rozmieszanego z wodą. 

Pierwsze objawy przedawkowania paracetamolu to najczęściej nudności, wymioty, ogólne osłabienie i senność. W kolejnym stadium objawy te mogą się nasilić, jednocześnie często pojawia się ból w prawym nadżebrzu. Wówczas może też rozwijać się niewydolność nerek. 

W trzecim stadium przedawkowania paracetamolu pojawia się m.in. niewydolność wątroby, żółtaczka, śpiączka, zaburzenia świadomości itd. Czwarte stadium w najcięższych przypadkach zaś może zakończyć się nawet śmiercią. 

Z tego powodu zawsze przed stosowaniem jakichkolwiek leków, zwłaszcza w przebiegu przeziębienia, należy dokładnie czytać skład preparatu i upewnić się, że nie przekraczamy dziennej, dopuszczalnej dawki paracetamolu.