Opuchnięte kostki - co może być ich przyczyną?

Choć obrzęk wokół kostek najczęściej nie wzbudza niepokoju, to zazwyczaj wiąże się z dużym dyskomfortem. Aby jednak skutecznie poradzić sobie z opuchniętymi kostkami, najpierw trzeba jednak rozpoznać, co jest tego przyczyną. Dlaczego nasze kostki puchną i jak sobie z tym poradzić?

Jakie są przyczyny opuchniętych kostek u nóg? 

Opuchnięte kostki a upały

Jedną z najczęstszych przyczyn obrzęku kostek, szczególnie w miesiącach letnich są wysokie temperatury. W czasie upałów nasz organizm próbuje się schłodzić właśnie przez rozszerzenie naczyń krwionośnych - jest to mechanizm termoregulacyjny, który ma na celu ułatwienie oddawania ciepła przez skórę. 

Rozszerzone naczynia krwionośne sprawiają więc, że przepływ krwi zwalnia, a płyny łatwiej przenikają do tkanek i w ten sposób, mogą prowadzić do obrzęków. Obrzęki najczęściej dotyczą natomiast dolnych partii ciała, takich jak właśnie stopy lub okolice kostek. A dzieje się tak dlatego, że grawitacja dodatkowo sprzyja gromadzeniu się płynów w dolnych częściach ciała. 

Obrzęk kostek po urazie

Obrzęk kostki pojawiający się po urazie to jeden z najczęstszych objawów uszkodzenia tkanek miękkich w obrębie stawu skokowego. Może wystąpić po skręceniu, stłuczeniu, naciągnięciu więzadeł, a także po złamaniu. Obrzęk jest wówczas reakcją obronną organizmu i świadczy o stanie zapalnym, zwiększonym napływie krwi oraz płynów do uszkodzonego miejsca.

Najczęściej opuchlizna pojawia się nagle, jest jednostronna i towarzyszy jej ból, ograniczenie ruchomości, a czasem również zasinienie skóry. W przypadku skręcenia kostki obrzęk może być dość rozległy i narastać w ciągu kilku godzin od urazu.

Puchnięcie kostek a serce i układ krążenia

Obrzęki kostek mogą być również jednym z objawów chorób sercowo-naczyniowych, zwłaszcza wtedy gdy pojawiają się regularnie, dotyczą obu nóg i narastają pod koniec dnia. W przypadku niewydolności serca, osłabione mięśnie sercowe nie są w stanie skutecznie pompować krwi, co prowadzi do jej zalegania w naczyniach żylnych. Zwiększone ciśnienie w żyłach sprzyja przenikaniu płynów do tkanek i powstawaniu obrzęków, najczęściej w okolicach kostek i podudzi.

Puchnięcie kostek związane z niewydolnością krążeniową zazwyczaj występuje symetrycznie i nasila się po dłuższym staniu lub siedzeniu. Może towarzyszyć mu uczucie ciężkości nóg, duszność wysiłkowa, męczliwość, a także kołatanie serca.

Opuchnięte kostki a nerki

Do zatrzymywania płynów w organizmie, a tym samym, pojawianiu się opuchniętych kostek, mogą też prowadzić zaburzenia pracy nerek. Dlaczego się tak dzieje? Nerki odpowiadają za regulację gospodarki wodno-elektrolitowej i wydalanie nadmiaru sodu oraz wody. Gdy ich funkcja jest upośledzona, płyny zaczynają gromadzić się w tkankach, co następnie prowadzi do widocznie opuchniętych kostek.

W przypadku chorób nerek, takich jak zespół nerczycowy, przewlekła choroba nerek czy niewydolność nerek, opuchlizna może dotyczyć nie tylko kostek i stóp, ale też twarzy (szczególnie wokół oczu) i rąk. Obrzęki w przebiegu chorób nerek są często miękkie, rozlane i mogą pojawiać się już rano, tuż po przebudzeniu.

Opuchlizna nóg od kręgosłupa

Choć może to nie być oczywiste, niektóre problemy z kręgosłupem, zwłaszcza w odcinku lędźwiowym, mogą powodować obrzęk nóg, w tym także w okolicy kostek. Zjawisko to nie wynika bezpośrednio z zatrzymania płynów, ale z ucisku na nerwy lub naczynia krwionośne, które odpowiadają za prawidłowe krążenie i unerwienie kończyn dolnych.

Jeśli dochodzi do ucisku struktur nerwowych, np. w przebiegu dyskopatii, zwężenia kanału kręgowego lub zespołu ciasnoty w kanale kręgowym, to wówczas może pojawić się zaburzenie przewodzenia impulsów nerwowych i problem z odpływem krwi żylnej z nóg. W rezultacie pojawiają się objawy takie jak uczucie ciężkości, drętwienie, mrowienie, ból promieniujący do nóg oraz widoczny obrzęk, zwykle jednostronny.

Spuchnięta kostka a żylaki

Jedną z częstszych przyczyn przewlekłych obrzęków kostek są żylaki, czyli objaw przewlekłej niewydolności żylnej. W zdrowym układzie żylnym krew z kończyn dolnych jest sprawnie transportowana do serca dzięki pracy zastawek żylnych i skurczom mięśni nóg. A gdy zastawki są uszkodzone lub nie domykają się prawidłowo, krew cofa się i zalega w żyłach, powodując ich poszerzenie i zwiększone ciśnienie żylne.

Z czasem prowadzi to do gromadzenia się płynu w tkankach i powstawania obrzęków, najczęściej właśnie wokół kostek i łydek. Obrzęk związany z niewydolnością żylną zwykle nasila się w ciągu dnia, szczególnie po dłuższym staniu lub siedzeniu, i częściowo ustępuje po nocnym odpoczynku.

Opuchniętym kostkom z powodu żylaków mogą towarzyszyć inne objawy, np. uczucie ciężkości nóg, nocne kurcze mięśni, swędzenie, pieczenie, a także widoczne poszerzone żyły powierzchowne lub przebarwienia skóry w okolicy kostek. W zaawansowanych przypadkach pojawiają się zmiany troficzne skóry, a nawet owrzodzenia żylne.

Opuchnięte kostki w ciąży

Obrzęki kostek w ciąży to częsta i zazwyczaj fizjologiczna dolegliwość, szczególnie w trzecim trymestrze. Ich pojawienie się wynika z kilku równocześnie działających mechanizmów, m.in. zwiększonej objętości krwi krążącej, zmian hormonalnych oraz ucisku powiększającej się macicy na żyły biodrowe i żyłę główną dolną. Taki ucisk utrudnia swobodny odpływ krwi z kończyn dolnych, co sprzyja zatrzymywaniu płynów w tkankach.

Obrzęki ciążowe zwykle pojawiają się pod koniec dnia, są obustronne, miękkie i ustępują po odpoczynku z uniesionymi nogami. Często towarzyszy im uczucie ciężkości nóg, zwłaszcza przy wysokich temperaturach i dłuższym staniu lub chodzeniu.

Jak łagodzić opuchnięte kostki?

Jeżeli obrzęki kostek nie są związane z żadnymi chorobami przewlekłymi, zwykle możemy podjąć kilka samodzielnych działań, aby skutecznie je ograniczyć i wesprzeć prawidłowe krążenie żylne. Do najczęstszych sposobów łagodzenia opuchniętych kostek należą: 

• Odpoczynek z uniesionymi nogami - najlepiej kilkanaście minut kilka razy dziennie, z nogami uniesionymi powyżej poziomu serca,
• Unikanie długiego stania i siedzenia bez ruchu - podczas pracy siedzącej warto robić regularne przerwy na krótkie spacery lub ćwiczenia stóp,
• Lekkie ćwiczenia fizyczne - np. chodzenie, jazda na rowerze stacjonarnym, ćwiczenia z unoszeniem stóp lub krążenie kostkami. Regularna aktywność wspomaga pracę mięśni łydek, które działają jak “pompa” usprawniająca powrót krwi do serca,
• Odpowiednie nawodnienie - picie odpowiedniej ilości wody (ok. 1,5–2 l dziennie) zapobiega zatrzymywaniu płynów i wspiera pracę nerek - poznaj nasz porady na to, jak pić więcej wody,
• Ograniczenie soli w diecie - nadmiar sodu sprzyja zatrzymywaniu wody w organizmie i zwiększa ryzyko obrzęków,
• Noszenie pończoch uciskowych - w przypadku niewydolności żylnej zaleca się stosowanie medycznych wyrobów uciskowych, które poprawiają krążenie i zmniejszają opuchliznę,
• Chłodne kąpiele stóp - krótkie zanurzenie nóg w letniej wodzie może przynieść ulgę, zwłaszcza w upały.

Jeśli mimo wprowadzenia powyższych działań obrzęki nie ustępują, pojawiają się nagle lub towarzyszą im inne objawy (ból, zaczerwienienie, duszność, wzrost ciśnienia), konieczna jest konsultacja lekarska w celu ustalenia przyczyny i wdrożenia ewentualnego leczenia. 

Bibliografia

Mieczkowska, J. i in. (2007). OBRZĘKI KOŃCZYN DOLNYCH –ETIOPATOGENEZA, RODZAJE, DIAGNOSTYKA 

Wawryków, A. i in. (2017). Obrzęki u kobiet w ciąży – możliwości postępowania fizjoterapeutycznego