Kaszel przewlekły – kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Przewlekły kaszel to częsta dolegliwość związana z przeziębieniem. Jednak może być również sygnałem o toczącej się w organizmie poważnej chorobie. Jeśli kaszel trwa dłużej niż 8 tygodni, warto skonsultować się z lekarzem, aby ustalić jego przyczynę. Z artykułu dowiesz się, jakie są najczęstsze choroby związane z przewlekłym kaszlem, jak można je leczyć oraz poznasz sprawdzone domowe sposoby na przewlekły kaszel.

Kaszel przewlekły – czym jest?

Kaszel przewlekły to kaszel trwający ponad 8 tygodni u dorosłych lub ponad 4 tygodnie u dzieci. Przewlekły kaszel może być objawem wielu chorób, jednak sam w sobie chorobą nie jest. Może mieć natomiast różne przyczyny, wymagające szczegółowej diagnostyki.

Charakterystyka kaszlu przewlekłego

Kaszel przewlekły może występować o różnych porach dniach i mieć inny charakter. Główne rodzaje kaszlu przewlekłego to:

• kaszel suchy – bez odkrztuszania flegmy, często podrażniający gardło, występuje np. w przypadku refluksu żołądkowo-przełykowego czy astmy.

• kaszel mokry (produktywny) – z obecnością plwociny mogący wskazywać na przewlekłą infekcję górnych dróg oddechowych lub choroby płuc.

• kaszel napadowy – pojawiający się okresowo, np. w wyniku nadreaktywności oskrzeli.

• kaszel stały lub nasilający się w określonych warunkach – np. kasłanie głównie w nocy może być związane z astmą lub refluksem, a kaszel poranny często występuje u palaczy.

Przyczyny przewlekłego kaszlu

Kaszel jest naturalnym odruchem obronnym podczas wdychania zanieczyszczeń, płynów lub szkodliwych oparów. Większość osób cierpiących na przewlekły kaszel ma bardzo wrażliwy odruch kaszlowy i może reagować np. na zmiany temperatury powietrza, opary czy zapachy takie jak perfumy, czy środki czystości. Do najczęstszych przyczyn występowania kaszlu przewlekłego można zaliczyć:

Choroby układu oddechowego:

• Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)

• Astma oskrzelowa

• Rozstrzenie oskrzeli

• Przewlekłe zapalenie zatok z zespołem spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła

• Gruźlica 

Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) – kwaśna treść żołądkowa podrażnia drogi oddechowe, prowadząc do przewlekłego kaszlu.

Palenie tytoniu – długotrwałe podrażnienie błon śluzowych przez dym powoduje kaszel, często określany jako „kaszel palacza".

Nadmierna reaktywność oskrzeli – np. po przebytych infekcjach wirusowych, gdy drogi oddechowe pozostają nadwrażliwe na bodźce.

Niewydolność serca - przewlekły kaszel może towarzyszyć m.in. chorobom układu krążenia takim jak np. niewydolność serca. Do głównych objawów zalicza się duszności i kaszel szczególnie w pozycji leżącej. 

Działanie uboczne niektórych leków – np. inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACEI), stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego, może wywoływać kaszel jako skutek uboczny.

Przewlekły kaszel – z jakimi chorobami może być związany?

Przewlekły kaszel może być związany z wieloma chorobami, ale najczęstsze i najważniejsze z nich to:

Choroby układu oddechowego

• Astma oskrzelowa – częsty powód przewlekłego kaszlu, szczególnie gdy towarzyszy mu duszność i świszczący oddech.

• Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – typowa u palaczy, charakteryzuje się kaszlem z odkrztuszaniem plwociny.

• Rozstrzenie oskrzeli – powoduje przewlekły, produktywny kaszel z dużą ilością wydzieliny.

• Przewlekłe zapalenie zatok – spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła drażni drogi oddechowe i wywołuje kaszel.

Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD)

Kwaśna treść żołądkowa podrażnia przełyk i drogi oddechowe, wywołując kaszel, szczególnie nocą.

Choroby serca

Niewydolność serca prowadzi do zastoju płynów w płucach, powodując kaszel, zwłaszcza w pozycji leżącej.

Nowotwory płuc

Rak płuc, chłoniaki czy przerzuty do płuc mogą objawiać się przewlekłym, uporczywym kaszlem, często z krwiopluciem.

Co na przewlekły kaszel – domowe sposoby

Domowe sposoby na przewlekły kaszel mogą stanowić wsparcie dla leczenia farmakologicznego i przynieść ulgę w dolegliwościach. Co warto stosować w przypadku kaszlu przewlekłego? 

• inhalacje z soli fizjologicznej lub z wykorzystaniem olejków eterycznych (miętowego, sosnowego, eukaliptusowego, z drzewa herbacianego) stosuje się w celu oczyszczenia dróg oddechowych z nadmiaru wydzieliny, łagodzenia podrażnień i odkrztuszania wydzieliny. 

• dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu poprzez picie dużych ilości płynów (ciepłych herbat z dodatkiem cytryny i miodu, ciepłych soków owocowych, ziołowych herbat z lipy, lukrecji czy prawoślazu, bulionów lub wody niegazowanej) pomaga nawilżyć gardło i zmniejszyć odruch kasłania;

• stosowanie nawilżaczy powietrza lub wieszanie mokrych ręczników na ciepłych kaloryferach zwłaszcza w sezonie grzewczym zapobiega wysychaniu błon śluzowych;

• stosowanie płukanek (np. solonych, ziołowych lub specjalnych płukanek na gardło z apteki) pomaga łagodzić podrażnienia i ograniczać odruch kaszlu;

• picie syropów domowej roboty (np. z cebuli, imbiru czy czosnku) działa przeciwbakteryjnie i skutecznie łagodzi kaszel; 

• miód działa osłaniająco i przeciwzapalnie;

• wyeliminowanie z otoczenia czynników drażniących lub unikanie kontaktu z nimi.

W przypadku kaszlu mokrego można dodatkowo oklepywać plecy dłonią ułożoną w łódeczkę, aby ułatwić odkrztuszanie oraz zadbać o odpowiednie ułożenie głowy do snu (lekko uniesiona względem tułowia).

Jeśli kaszel nie ustępuje pomimo stosowania domowych metod, należy skonsultować się z lekarzem.

Przewlekły kaszel – kiedy do lekarza?

Należy skonsultować się z lekarzem, jeśli kaszel:

• Utrzymuje się ponad 8 tygodni u dorosłych lub ponad 4 tygodnie u dzieci.

• Jest nasilający się lub nie ustępuje mimo stosowania domowych metod.

• Towarzyszą mu duszności, świszczący oddech lub ból w klatce piersiowej.

• Występuje krwioplucie (obecność krwi w odkrztuszanej plwocinie).

• Pojawiają się objawy ogólne, takie jak utrata masy ciała, przewlekłe zmęczenie, gorączka czy nocne poty.

• Występuje u osób palących lub mających kontakt z substancjami drażniącymi (np. dymem, kurzem, chemikaliami).

Przewlekły kaszel – jakie badania ?

Podstawowe badania diagnostyczne:

• RTG klatki piersiowej – główne badanie obrazowe wykrywające zmiany zapalne, nowotworowe lub gruźlicze.

• Spirometria – ocena czynności płuc, pomocna w diagnostyce astmy i POChP.

• Testy alergiczne – w przypadku podejrzenia kaszlu alergicznego lub astmy.

• Badanie mikrobiologiczne plwociny – pozwala wykryć infekcje bakteryjne, gruźlicę lub grzybice płuc.

Dodatkowe badania specjalistyczne:

• Tomografia komputerowa klatki piersiowej – bardziej szczegółowa diagnostyka w przypadku niejasnych wyników RTG.

• pH-metria przełyku – wykrywa refluks żołądkowo-przełykowy jako przyczynę kaszlu.

• Bronchoskopia – badanie endoskopowe oskrzeli w celu wykrycia zmian nowotworowych, zwężeń lub ciał obcych.

• Echokardiografia (USG serca) – w podejrzeniu niewydolności serca jako przyczyny kaszlu.

W zależności od wyników lekarz może skierować pacjenta do pulmonologa, alergologa, gastrologa lub kardiologa w celu dalszej diagnostyki i leczenia.

Przewlekły kaszel – leczenie

Leczenie przewlekłego kaszlu zależy od jego przyczyny. Poniżej znajdują się najczęściej stosowane metody leczenia w poszczególnych chorobach.

Leczenie chorób układu oddechowego:

• Astma – wziewne kortykosteroidy, leki rozszerzające oskrzela.

• POChP – leki rozkurczające oskrzela, rehabilitacja oddechowa, tlenoterapia.

• Zapalenie oskrzeli – leki mukolityczne, fizjoterapia oddechowa.

• Przewlekłe zapalenie zatok – leki przeciwhistaminowe, sterydy donosowe, płukanie zatok.

Leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego (GERD):

• Inhibitory pompy protonowej (IPP) – np. omeprazol, pantoprazol.

• Unikanie tłustych i kwaśnych potraw oraz jedzenia przed snem.

Leczenie infekcji i stanów zapalnych:

• Antybiotyki (w przypadku zakażenia bakteryjnego).

• Leki przeciwwirusowe (przy niektórych infekcjach wirusowych).

• Mukolityki (np. ambroksol, acetylocysteina) – ułatwiają odkrztuszanie.

Leczenie kaszlu spowodowanego lekami:

• Zmiana inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACEI) na inne leki na nadciśnienie.

Leczenie kaszlu związanego z chorobami serca:

• Leczenie niewydolności serca – diuretyki, leki wzmacniające serce.

Jeśli pomimo stosowania leczenia kaszel nadal się utrzymuje, konieczna jest dalsza diagnostyka.