Kangurowanie - czym jest i jaki ma wpływ na rozwój dziecka?

Kangurowanie, czyli metoda kontaktu “skóra do skóry” to obecnie jedna z najprostszych metod wspierania prawidłowego rozwoju dziecka. Nie wymaga ona żadnych umiejętności ani sprzętu, a jedynie bliskiego kontaktu rodzica z noworodkiem. Na czym polega kangurowanie i dlaczego powinno się je wykonywać?

Co to jest kangurowanie?

Kangurowanie (ang. kangaroo care) to metoda opieki nad noworodkiem, która polega na bliskim kontakcie “skóra do skóry” między dzieckiem a rodzicem, najczęściej matką. Podczas kangurowania noworodek zostaje ułożony pionowo na gołej klatce piersiowej matki lub ojca, a następnie okryty kocem lub pieluszką. W ten sposób dziecko czuje bicie serca, rytm oddechu, ciepło i zapach rodzica, bodźce, które kojarzy z okresem życia płodowego. 

Nazwa tej metody nawiązuje do kangurów, których młode przez wiele tygodni rozwijają się w torbie matki. Początki kangurowania sięgają natomiast lat 70. XX wieku, kiedy to kolumbijscy lekarze Edgar Rey i Hector Martinez w odpowiedzi na niedobór inkubatorów i personelu, wysoki wskaźnik umieralności wcześniaków oraz dużą liczbę porzuconych dzieci, po raz pierwszy zastosowali metodę kangurowania. 

Lekarze zaproponowali wówczas, aby noworodki, zwłaszcza wcześniaki, były noszone przez matki na piersiach, w pozycji pionowej, blisko ciała. Noworodki owijano jedynie materiałem lub chustą, aby zapewnić im ciepło i stabilność. Zauważono wtedy, że metoda ta nie tylko wspomaga termoregulację noworodka, ale i poprawia stan ogólny wcześniaków oraz pozytywnie wpływa na zdrowie i samopoczucie matek. 

Z czasem metodę kangurowania zaczęto praktykować również w innych krajach. Obecnie kangurowanie jest standardem opieki neonatologicznej w wielu krajach na całym świecie. Jest ono także rekomendowane przez Światową Organizację Zdrowia jako element opieki nad noworodkami, w szczególności nad wcześniakami i dziećmi z niską masą urodzeniową. WHO podkreśla, że kontakt “skóra do skóry” powinien być rozpoczęty jak najwcześniej i powinien być kontynuowany jak najdłużej. 

Jakie korzyści przynosi kangurowanie dziecka?

Podczas kangurowania noworodek doświadcza wielu bodźców, które są podobne do tych, znanych mu z okresów życia płodowego. Dziecko słyszy bicie serca rodzica, czuje jego zapach, ciepło i dotyk. Ta znajoma stymulacja pozwala noworodkowi na łagodniejsze “przejście” z życia wewnątrzmacicznego do życia w świecie zewnętrznym. 

Badania naukowe pokazują, że kangurowanie ma ogromne znaczenie dla zdrowia i rozwoju noworodków. Regularny kontakt "skóra do skóry" wpływa niemal na każdy układ w organizmie dziecka:

• Stabilizuje funkcje życiowe - kangurowanie pomaga w regulacji oddechu, tętna i temperatury ciała,
• Wspiera rozwój układu odpornościowego - dzięki kontaktowi ze skórą rodzina noworodek kolonizuje się z fizjologiczną florą bakteryjną, co wspomaga rozwój mikrobiomu,
• Poprawia jakość snu - dzieci kangurowane o wiele łatwiej zasypiają i dłużej śpią,

• Wspiera rozwój mózgu i układu nerwowego - badania wykazują, że dzieci kangurowane mają lepiej rozwinięte połączenia neuronalne w obszarach mózgu odpowiedzialnych za regulację emocji i funkcje poznawcze, 

• Zmniejsza stres i pobudzenie - noworodki są znacznie spokojniejsze, rzadziej płaczą i szybciej się wyciszają,

• Przyspiesza przyrost masy ciała - co ma szczególnie znaczenie w przypadku wcześniaków i dzieci o niskiej masie urodzeniowej,
• Zmniejsza zapotrzebowanie na wsparcie oddechowe u wcześniaków,

• Skraca czas hospitalizacji. 

Kangurowanie niesie również za sobą wiele korzyści dla matki. U kobiet, które kangurowały swoje dzieci obserwuje się szybsze obkurczanie macicy i mniejsze krwawienie poporodowe. Bliski kontakt z noworodkiem stymuluje wydzielanie oksytocyny, która wzmacnia więź emocjonalną z dzieckiem, co może zmniejszać ryzyko depresji poporodowej. Poza tym oksytocyna wspiera laktację i sprzyja wcześniejszemu rozpoczęciu karmienia piersią. Kangurowanie może również zmniejszać poziom kortyzolu, hormonu stresu, co będzie przekładać się na lepsze samopoczucie matek. 

Często zdarza się, że ojcowie także kangurują swoje dzieci. Kontakt “skóra do skóry” między ojcem a noworodkiem pomaga z kolei w budowaniu więzi emocjonalnej z dzieckiem oraz wzmacnia poczucie bliskości. 

Jak prawidłowo kangurować dziecko?

Kangurowanie zdrowego noworodka powinno rozpocząć się jak najszybciej po porodzie, najlepiej już w sali porodowej i powinno trwać do zakończenia pierwszego karmienia piersią. Jeżeli zaś stan zdrowia dziecka nie pozwala na natychmiastowe kangurowanie, to wówczas należy je rozpocząć możliwie jak najszybciej, po ustabilizowaniu stanu noworodka. W przypadku, gdy po stronie matki występują przeciwwskazanie do kangurowaoania, dziecko może być kangurowane przez ojca lub inną bliską osobę. 

Zaleca się, aby kangurowanie odbywało się w spokojnym i cichym otoczeniu, najlepiej w pozycji półleżącej lub leżącej, tak aby zapewnić maksymalny komfort zarówno noworodkowi, jak i rodzicowi. Kangurowanie polega na ułożeniu noworodka ubranego jedynie pieluszkę i czapeczkę pionowo, na gołej klatce piersiowej rodzica, tak żeby jego głowa spoczywała między piersiami, a nogi układały się w naturalnej pozycji. Dziecko powinno zostać następnie przykryte kocem lub innym, miękkim materiałem, który zapewni mu odpowiednią temperaturę. 

Jedna sesja kangurowania powinna trwać minimum 60 minut, ponieważ dopiero po 20 minutach organizm dziecka zaczyna w pełni korzystać z efektów kontaktu “skóra do skóry”. Kangurowanie może być powtarzane wielokrotnie w ciągu dnia i powinno być praktykowane codziennie, tak długo, jak to możliwe.