Jodek potasu – dowiedz się więcej o jego działaniu

Ze względu na toczącą się wojnę w Ukrainie i związane z tym ryzyko katastrofy nuklearnej polskie miasta i gminy otrzymały tabletki z jodkiem potasu, aby w razie skażenia radioaktywnego móc je dostarczyć swoim mieszkańcom. Jednocześnie lekarze przestrzegają, by nie brać na własną rękę takich preparatów, ponieważ może mieć to negatywne skutki dla zdrowia. Dowiedz się, jak działa jodek potasu i kiedy faktycznie należy go przyjmować. 

Co to jest jodek potasu i w jakim celu się go używa

Pod pojęciem jodku potasu należy rozumieć nieorganiczny związek chemiczny, a dokładnie sól potasową kwasu jodowodorowego, która ma postać drobnych kryształków dobrze rozpuszczających się w wodzie. 

Jodek potasu ma bardzo szerokie zastosowanie i głównie wykorzystuje się go w medycynie. Zawarty w nim bowiem jod pozytywnie wpływa na pracę gruczołu tarczycowego. Z tego względu jest on składnikiem niektórych leków na tarczycę np. do leczenia jej niedoczynności lub wola zależnego od niedoboru jodu.

Najbardziej znanym sposobem wykorzystania jodku potasu jest podawanie go ludności w przypadku skażenia radioaktywnego wskutek awarii elektrowni jądrowej lub zastosowania broni nuklearnej. 

Jakie jeszcze zastosowanie ma jodek potasu

Warto wiedzieć, że jodek potasu ma także inne zastosowanie. Jest on bowiem składnikiem między innymi:

• jodyny – czyli płynu służącego do dezynfekcji ran,

• kropli do oczu – mających działanie nawilżające oraz zapobiegające zmętnieniu soczewki i ciała szklistego oka.

W aptekach można też kupić suplementy diety zawierające jodek potasu i niestety są one masowo wykupywane przez Polaków, odkąd wzrosło zagrożenie katastrofą jądrową. Należy mieć jednak świadomość, że przed promieniowaniem chronią wyłącznie tabletki podawane w odpowiednim czasie i właściwej dawce dostosowanej do wieku. 

Jak jodek potasu chroni przed promieniowaniem

W przypadku katastrofy nuklearnej tabletki z jodkiem potasu podawane są w sytuacji, gdy do atmosfery zostanie uwolniony radioaktywny jod. Izotop ten szybko jest wchłaniany przez tarczycę, przez co zwiększa się ryzyko rozwinięcia nowotworu tego gruczołu. 

Uchronić przed tym może właśnie podany odpowiednio wcześniej jodek potasu – promieniowanie staje się wówczas mniej groźne, ponieważ poprzez wysycenie tarczycy tym związkiem, nie ma w niej już miejsca na wchłonięcie radioaktywnego jodu. Aby takie działanie profilaktyczne było skuteczne, tabletki ochronne należy przyjąć w ciągu maksymalnie 8 godzin od wystąpienia promieniowania. 

Niedobory jodu: jakie są objawy?

Jak już wspomnieliśmy wyżej, jod jest bardzo potrzebnym pierwiastkiem dla naszego organizmu, ponieważ warunkuje prawidłową pracę tarczycy. To dzięki niemu gruczoł ten może produkować hormony wpływające na funkcjonowanie m.in. nerek, serca oraz układu nerwowego. Niedobory jodu są szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży (zwiększają ryzyko poronienia), a także dla dzieci, u których może z tego powodu dojść do poważnych zaburzeń rozwojowych. 

Do objawów mogących świadczyć o niedoborze jodu w organizmie zalicza się m.in.:

• wole – tym terminem określa się powiększenie gruczołu tarczycy, który staje się widoczny na szyi w postaci jej wyraźnego pogrubienia,

• nieuzasadniony przyrost masy ciała – którego powodem może być zbyt mała ilość hormonów wspierających procesy metaboliczne,

• nadmierne wypadanie włosów,

• sucha i podrażniona skóra,

• uczucie chłodu i zmęczenia,

• u kobiet – nieregularne miesiączki. 

Według szacunków nawet 60% Europejczyków może mieć niedobory jodu. Pierwiastek ten występuje bowiem głównie w rybach i owocach morza, a więc produktach, których w wielu regionach nie jada się zbyt często. 

W Polsce z tym problemem walczy się poprzez obowiązkowe jodowanie soli kuchennej, jednak często okazuje się to niewystarczające. Przykładowo, nawet u 50% kobiet w ciąży stwierdza się niedobory jodu i u nich zwykle zalecane jest dodatkowe suplementowanie. 

Dawkowanie jodku potasu u dzieci i dorosłych

Dawkowanie jodku potasu w celu uzupełnienia niedoboru jodu w organizmie zawsze powinien określić lekarz. Podobnie w przypadku zagrożenia skażeniem radioaktywnym. Tabletki z tym związkiem chemicznym podawane są w dawkach uzależnionych od wskazania lekarza.

Przeciwwskazania do przyjmowania jodku potasu

Nie wszyscy powinni przyjmować jodek potasu i to nawet w sytuacji zagrożenia radioaktywnego. Przeciwwskazaniami do jego zażycia są przede wszystkim:

• uczulenie na ten związek lub inne składniki preparatu,

• nadczynność tarczycy, 

• choroby autoimmunologiczne np. opryszczkowate zapalenie skóry Duhringa.

Z kolei niektóre osoby powinny skonsultować się z lekarzem w kwestii możliwości zażycia tabletek ochronnych i chodzi tu o pacjentów cierpiących na takie schorzenia jak:

• choroba Hashimoto lub Gravesa-Basedowa,

• zaburzenia naczyń krwionośnych,

• schorzenia nerek,

• nieprawidłowy poziom hormonów tarczycowych np. TSH, T3, T4 i TG,

• wole lub guzki tarczycy,

• częściowe lub całkowite usunięcie tarczycy.

Skutki uboczne i działania niepożądane

Zdarza się, że po przyjęciu jodku potasu pojawiają się pewne działania niepożądane np. nudności i wymioty, biegunka, wysypka na skórze, katar, obrzęk ślinianek, czy też zaostrzenie objawów gruźlicy. Jeśli takie dolegliwości utrzymują się zbyt długo, należy zgłosić się do lekarza.

Nieuzasadnione użycie jodku potasu

Podobne objawy, jak opisane wyżej, mogą pojawić się wskutek nieuzasadnionego użycia jodku potasu. Niestety dodatkowo takie niekontrolowane przyjęcie preparatu może rozregulować pracę tarczycy. 

Nie jest zatem wskazane sięganie po tabletki z tym związkiem w celach profilaktycznych bez konsultacji ze specjalistą. Najbardziej na to powinny uważać osoby starsze, u których mogą z tego powodu pojawić się poważne powikłania np. zaburzenia rytmu serca zwiększające ryzyko zgonu.

Najczęściej zadawane pytania 

Poniżej odpowiadamy na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące tabletek z jodkiem potasu. 

Czy jodek potasu to płyn Lugola?

Nie do końca, ponieważ płyn Lugola jest wodnym roztworem jodku potasu. Nazwa preparatu pochodzi od francuskiego lekarza, Jeana Lugola, który stworzył jego recepturę w 1829 r. Płyn ten był podawany po katastrofie w elektrowni jądrowej w Czarnobylu w 1986 r., jednak dzisiaj w razie zagrożenia radioaktywnego stosuje się tabletki z jodkiem potasu, ponieważ można je precyzyjniej dawkować. 

Czy jodek potasu to jest to samo co jodyna?

Nie, ponieważ jodyna to płyn będący roztworem jodu, który dodatkowo zawiera alkohol etylowy w stężeniu około 90% oraz niewielką ilość jodku potasu pełniącego funkcję środka stabilizującego.

Czy jodek potasu to jest to samo co potas?

Nie. Jodek potasu i potas to dwie różne substancje. Ten pierwszy jest związkiem chemicznym, natomiast drugi pierwiastkiem. Dopiero w wyniku elektrolizy jodku potasu powstaje potas i jod. 

Czy jodek potasu można kupić bez recepty?

Tak, można kupić w aptece tabletki z jodkiem potasu bez recepty, ale są to suplementy diety, a nie leki. Te ostatnie sprzedawane są wyłącznie na receptę. 

Kiedy mogę przyjąć jodek potasu?

Jeśli chodzi o tabletki zawierające jodek potasu, możesz je przyjąć tylko w dwóch przypadkach: jeśli zaleci Ci to lekarz ze względów zdrowotnych lub w sytuacji zagrożenia radioaktywnego po otrzymaniu odpowiedniego komunikatu od państwowych służb np. w postaci alertu na telefon. 

Jodan potasu w soli, czy jest bezpieczny?

Jodan potasu jest stosowany do jodowania soli podobnie jak jodek potasu i spożywany w takiej formie jest substancją bezpieczną, ponieważ trudno ją przedawkować. Szkodliwe jest jedynie spożycie jej w bardzo dużej ilości i w czystej postaci – wówczas może bowiem dojść np. do zaburzeń żołądkowych, a nawet zatrzymania oddechu i zapaści. 

Czy nadmiar jodu może być niebezpieczny?

Nadmiar jodu usuwany jest z organizmu wraz z moczem. U niektórych osób może być jednak niebezpieczny i wywołać niepożądane objawy np. bóle głowy, zapalenie ślinianek, wzmożone wydzielanie śluzu w oskrzelach, zmiany skórne i reakcje alergiczne.

Zadbaj o swoje zdrowie!

Już wiesz, jak działa jodek potasu i czy jest szkodliwy, jeśli się go zażywa bez konsultacji ze specjalistą. Pamiętaj, aby nie przyjmować go na własną rękę, a jedynie w przypadku wyraźnego zalecenia lekarza lub ogłoszenia alarmu o skażeniu radioaktywnym. Więcej porad na temat profilaktyki zdrowia znajdziesz na blogu naszej apteki Lek24. Odwiedzaj go jak najczęściej, bo dzięki wiedzy lepiej zadbasz o swoje zdrowie.