Jakie badania na boreliozę?

Borelioza jest najczęściej występującą chorobą odkleszczową w Europie i Ameryce Północnej. W Polsce każdego roku odnotowuje się kilkanaście tysięcy nowych przypadków zachorowań, a liczba ta stale rośnie. Jak rozpoznać boreliozę? Jakie są jej objawy i jak ją leczyć?

Jak objawia się borelioza?

Borelioza znana również jako choroba z Lyme lub krętkowica kleszczowa to bakteryjna choroba zakaźna wywołana przez krętki z rodzaju Borrelia. Do zakażenia boreliozą dochodzi przede wszystkim poprzez ukąszenie przez zakażonego kleszcza. W rzadkich przypadkach do zakażenia może również dojść poprzez przypadkowe wtarcie w uszkodzony naskórek materiału pochodzącego z rozgniecionego kleszcza, jego odchodów lub treści jelitowej.

Ryzyko zakażenia boreliozą wzrasta, jeżeli kleszcz przebywa na skórze przez dłuższy czas, dlatego tak ważne jest jak najszybsze usunięcie kleszcza z powierzchni skóry. 

Borelioza jest chorobą wieloukładową, co oznacza, że jej objawy mogą dotyczyć różnych układów i jednocześnie mogą zmieniać/nasilać się wraz z postępem choroby. Początkowo borelioza objawia się:

• Rumieniem wędrującym - zaczerwienienia pojawiające się w miejscu ukłucia, które stopniowo się powiększa. Rumień ten zazwyczaj ma “przejaśnienie” w środku,
• Zmęczeniem,
• Bólami mięśni,
• Bólami głowy,
• Gorączką lub podwyższoną temperaturą. 

Objawy boreliozy mogą jednak zmieniać się w czasie - od łagodnych i miejscowych do bardziej nasilonych i ogólnoustrojowych. Przebieg choroby zwykle dzieli się na trzy stadia: wczesne miejscowe, wczesne rozsiane oraz późne przewlekłe. 

Stadia boreliozy - jak przebiega choroba?

I stadium - wczesne zlokalizowane (3-30 dni od zakażenia)

Pierwszym i najczęściej występującym objawem w przebiegu boreliozy jest wspomniany już rumień wędrujący. Pojawia się on u około 80 proc. chorych osób w ciągu 3-30 dni po ukłuciu przez zakażonego kleszcza. U dorosłych rumień zazwyczaj pojawia się na tułowiu i kończynach, podczas gdy u dzieci na głowie i szyi. 

Rumieniowi dodatkowo towarzyszą objawy podobne do symptomów występujących podczas przeziębienia, tj. bóle głowy, gorączka, bóle stawów, zmęczenie i osłabienie. 

II stadium wczesne rozsiane (do kilku miesięcy po zakażeniu)

Jeżeli borelioza nie zostanie rozpoznana i leczona we wczesnym stadium, to krętki Borrelia przedostają się do krwiobiegu i zaczynają rozprzestrzeniać się po całym organizmie. Wówczas mogą zajmować różne narządy, w tym stawy, serce oraz układ nerwowy.

Objawy obserwowane w II stadium boreliozy to m.in.:

• Wczesna neuroborelioza - porażenie nerwu twarzowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zawroty głowy, zaburzenia czucia, bóle i sztywność karku, 
• Objawy kardiologiczne - zaburzenia rytmu serca, zapalenie mięśnia sercowego, duszności i ból w klatce piersiowej, 
• Objawy stawowe - wędrujące bóle stawów, obrzęki, nawracające zapalenia, sztywność i ograniczenie ruchomości, 
• Objawy skórne - chłoniak limfocytowy skóry (występuje w postaci sinoczerwonego guzka) oraz mnogie rumienie wędrujące, które zwiastują rozsiew krętków.
  
  

III stadium późne

W ostatnim etapie choroby dochodzi do trwałego uszkodzenia zajętych wcześniej narządów. Objawy mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy, a nawet lat i często mają one charakter przewlekły i nawracający.

Do najczęstszych objawów późnej boreliozy zalicza się:

• Przewlekłe zapalenie stawów - nawracające bóle stawów i obrzęki utrzymujące się przez wiele tygodni lub miesięcy, sztywność stawów, destrukcja chrząstki stawów, 
• Późna neuroborelioza - przewlekłe bóle głowy, zaburzenia pamięci i koncentracji, drętwienie, mrowienie kończyn, przewlekłe zapalenie mózgu, rdzenia kręgowego lub opon mózgowych, zespoły przypominające stwardnienie rozsiane,
• Zanikowe zapalenie skóry kończyn - początkowo objawia się sinoczerwoną zmianą zapalną skóry, z czasem dochodzi do zaniku skóry, skóra staje się cienka i pomarszczona. 

Jakie badania w kierunku boreliozy należy wykonać?

Rozpoznanie boreliozy opiera się przede wszystkim na podstawie objawów klinicznych oraz rozmowy z pacjentem. Typowym objawem wczesnej boreliozy jest wspominany rumień wędrujący, niestety jednak nie pojawia się on u wszystkich pacjentów, co może znacząco utrudniać rozpoznanie choroby i tym samym, wdrożenie odpowiedniego leczenia. 

Standardem w diagnostyce boreliozy jest badanie serologiczne, czyli ocena obecności swoistych przeciwciał przeciwko krętkom Borrelia. Diagnostyka odbywa się w dwóch etapach i obejmuje:

1. Test przesiewowy ELISA lub CLIA - testy te wykonuje się w celu wykrycia przeciwciał IgM i IgG w surowicy krwi. Ujemny wynik wyklucza zakażenia, dodatni lub niejednoznaczny wymaga potwierdzenia w drugim etapie,
2. Test potwierdzający Western Blot - badanie to pozwala jednoznacznie wykluczyć lub potwierdzić zakażenie. 

W niektórych przypadkach lekarz może także zalecić wykonanie badania molekularnego (PCR), które pozwala na wykrycie DNA krętków Borrelia. Badanie to polega na pobraniu materiału z m.in. płynu mózgowo-rdzeniowego, płynu stawowego lub z bioptatu zmiany skórnej. 

Na czym polega leczenie boreliozy? 

We wczesnym etapie boreliozy zaleca się leczenie doustnymi antybiotykami, które zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych oraz Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Zakaźnych (IDSA), powinno trwać 21 dni. Najczęściej stosowane antybiotyki w leczeniu boreliozy to doksycyklina, amoksycylina, azytromycyna lub cefuroksym. 

Jeżeli w przebiegu boreliozy doszło do zajęcia układu nerwowego, serca lub stawów, konieczne może być ponowne leczenie antybiotykiem, ale tym razem dożylnie lub domięśniowo. 

Niestety jednak u części pacjentów, pomimo prawidłowego leczenia, objawy boreliozy mogą utrzymywać się latami. Wówczas mówi się o tzw. zespole poboreliozowym, którego leczenie opiera się jedynie na leczeniu objawowym niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi.

Bibliografia

Panacewicz, A, S. i in. (2015). Diagnostyka i leczenie chorób przenoszonych przez kleszcze – rekomendacje Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych

Legatowicz-Koprowska, M., Walczak, E. (2011). Borelioza — wciąż trudne wyzwanie

Smoleńska, Z. i in. (2016). Borelioza — najnowsze rekomendacje w diagnostyce i leczeniu

Krzyczmanik, D. i in. (2012). BORELIOZA W PRAKTYCE LEKARZA MEDYCYNY PRACY

Borelioza: przyczyny, objawy i leczenie boreliozy z Lyme. Dostęp online: https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/158905,borelioza-przyczyny-objawy-i-leczenie-boreliozy-z-lyme