Czym są owoce liofilizowane i dlaczego warto po nie sięgać?

Zastanawiasz się, na czym polega liofilizacja owoców? Czy owoce liofilizowane są zdrowe i czy warto je jeść? W naszym artykule znajdziesz odpowiedzi na te pytania. Dodatkowo dowiesz się, jakie właściwości mają owoce liofilizowane i jak je odpowiednio przechowywać, aby cieszyć się smakiem malin, truskawek i jeżyn przez cały rok. 

Owoce liofilizowane - co to znaczy?

Liofilizacja to wieloetapowy proces konserwacji żywności. Jej zadaniem jest przede wszystkim przedłużenie trwałości produktów spożywczych przy zachowaniu ich wszystkich właściwości odżywczych. Polega na mrożeniu i suszeniu produktów poprzez sublimację. Podczas sublimacji woda w postaci lodu przechodzi bezpośrednio w stan pary, z całkowitym pominięciem stanu ciekłego. Dzięki temu np. liofilizowane owoce i warzywa na długo zachowują naturalny smak i aromat oraz wszystkie wartości odżywcze ich świeżych odpowiedników. 

Produkty poddane procesowi liofilizacji są wysokiej jakości. Zachowują swój smak, aromat i kolor, a co najważniejsze pozbawione są konserwantów i innych sztucznych składników. Ponadto w przebiegu tego procesu z owoców zostają usunięte:

• zanieczyszczenia mikrobiologiczne mogące niekorzystnie wpływać na zdrowie,

• azotyny mogące przyczyniać się do rozwoju nowotworów.

Cały proces liofilizacji można podzielić na następujące etapy:

Mrożenie

Produkty liofilizowane są najpierw mrożone w bardzo niskiej temperaturze (ok. -40 stopni Celsjusza), co ma na celu usunięcie wszystkich bakterii, pleśni oraz innych drobnoustrojów, powodujących ich psucie się.

Suszenie sublimacyjne (wstępne)

Po etapie mrożenia  następuje obniżenie ciśnienia w liofilizatorze. Kiedy ciśnienie spadnie  poniżej ciśnienia pary lodu, w liofilizowanym produkcie może zajść proces sublimacji. Lód zostaje usunięty z wierzchniej warstwy, a następnie przekształcony w parę wodną.

Desorpcja (suszenie wtórne) 

W wyniku sublimacji lód zamienia się w parę wodną, ale zawartość wilgoci w liofilizowanym produkcie może nadal wynosić od 7 do 8%. W tym przypadku dalsze suszenie odbywa się w cieplejszej temperaturze, aby całkowicie wyeliminować wilgoć z produktu.

Liofilizacja spowalnia utlenianie tłuszczów oraz hamuje rozwój bakterii w produktach spożywczych. Dzieje się to z powodu braku dostępu wody. Liofilizacja polega na usunięciu aż do 95% ilości wody z produktu, co znacznie obniża jego ciężar. Ułatwia to m.in. transport liofilizowanej żywności, a dodatkowo wydłuża termin do spożycia.

Co ciekawe metoda liofilizacji żywności została stworzona na potrzeby misji kosmicznych. Kosmonauci mogli dzięki temu spożywać pełnowartościowe, smaczne posiłki, których ciężar i objętość zostały znacznie zredukowane.

Jakie produkty spożywcze poddaje się procesowi liofilizacji?

Liofilizacji można poddać wiele różnych produktów spożywczych. Jednak najczęściej stosuje się ją w przypadku tych, które są wrażliwe na wysokie temperatury i zawierają dużo wody. Oto przykłady:

• owoce (maliny, truskawki, ananasy, mango, czarna porzeczka, borówki, jagody acai);

• warzywa (groszek, kukurydza, brokuły, szpinak);

• mięso (wołowina, wieprzowina);

• całe (mrożone) dania,

• przyprawy (imbir, oregano, bazylia, czosnek, mięta);

• kawę (kawa rozpuszczalna);

• napoje (mleko, kakao, herbata).

Nie wszystkie produkty nadają się do liofilizacji. Należą do nich np.

• produkty tłuste (masło, śmietana);

• produkty z dużą zawartością cukru (dżem, miód).

Produkty o wysokiej zawartości tłuszczu nie liofilizują się dobrze, ponieważ tłuszcz nie zawiera wody, która mogłaby zostać usunięta. Tłuszcze mają tendencję do jełczenia, co może wpływać na smak i trwałość produktu. Z kolei wysoka zawartość cukru utrudnia liofilizację, ponieważ cukier wiąże wodę, co może prowadzić do problemów z równomiernym suszeniem. Produkty te mogą pozostać lepkie lub nierównomiernie wysuszone.

Liofilizowane owoce - czy są zdrowe?

Tak, owoce liofilizowane są zdrowe i pełne wartości odżywczych. W przypadku owoców liofilizowanych białka, witaminy i przeciwutleniacze oraz inne cenne substancje odżywcze są zachowane nawet na poziomie 97%. Stanowi to ogromną przewagę owoców liofilizowanych nad tymi suszonymi jedynie ciepłym powietrzem. W porównaniu do innych metod suszenia i konserwowania żywności liofilizacja powoduje mniejsze straty składników odżywczych.

Przykładowo spożywając proszek z owoców liofilizowanych (ok. 15 g), można pokryć znaczną część dziennego zapotrzebowania na witaminę C. 

Liofilizowane owoce sprawdzą się doskonale jako zdrowa przekąska, ale można je również dodać do owsianki, jogurtu naturalnego czy domowych wypieków. Jeść owoce liofilizowane mogą także dzieci jako urozmaicenie diety i zamiennik niezdrowych słodyczy. 

Warto jednak pamiętać, że liofilizacja owoców powoduje, że są one bardziej kaloryczne i zawierają więcej cukru niż owoce świeże. Jest to spowodowane skoncentrowaniem tych składników naturalnie występujących w owocach. Dlatego owoce liofilizowane należy spożywać z rozsądkiem i z umiarem.

Liofilizowane owoce - właściwośći

Do najważniejszych właściwości liofilizowanych owoców można zaliczyć:

• Dłuższa trwałość: usunięcie wody ze świeżych owoców sprawia, że liofilizowane owoce są trwalsze i można dłużej je przechowywać. Ich przydatność do spożycia wynosi nawet 20 lat, a np. suszonych owoców ok. 2-5 lat.

• Zachowanie wartości odżywczych: liofilizacja minimalizuje straty składników odżywczych. Dlatego liofilizowane owoce zachowują większość witamin i minerałów oraz innych cennych składników jak np. witaminy C, A, E oraz minerały jak potas, magnez i żelazo. Liofilizowane owoce są również dobrym źródłem błonnika, który wspomaga trawienie, wspiera funkcjonowanie układu pokarmowego, poprawia perystaltykę jelit i może przyczyniać się do utrzymania prawidłowej masy ciała.

• Zachowanie smaku, tekstury i aromatu:  liofilizowane owoce zachowują swój naturalny smak, aromat, kolor i teksturę.

• Łatwość przechowywania i transportu: owoce poddane liofilizacji są lekkie i zajmują niewiele miejsca. Ułatwia to ich  przechowywanie oraz transport, co jest szczególnie istotne  w przypadku długotrwałych wypraw, podróży czy misji kosmicznych.

• Brak dodatku cukru i składników chemicznych: liofilizacja jest procesem, który nie wymaga dodatku cukru, sztucznych barwników, konserwantów czy innych chemicznych substancji. 

• Odporność na wilgoć: liofilizowane owoce są odporne na działanie wilgoci, przez co są mniej podatne na pleśnienie, fermentację czy psucie się.

• Szybkość przygotowania: owoce liofilizowane są szybkie w przygotowaniu, a przywrócenie ich do pierwotnej postaci wymaga jedynie zalania gorącą wodą.

Czy warto sięgać po owoce liofilizowane?

Warto jeść owoce liofilizowane ze względu na wysoką zawartość witamin i składników mineralnych, przeciwutleniaczy czy błonnika. Są to produkty, po które warto sięgnąć, kiedy liczy się niewielka waga i objętość przewożonej żywności. Z tego względu produkty liofilizowane cieszą się ogromną popularnością wśród:

• alpinistów,

• himalaistów,

• żołnierzy,

• żeglarzy.

Po owoce liofilizowane warto sięgać również w przypadku ochoty na słodycze. Duża zawartość naturalnego cukru sprawia, że to słodka, ale i zdrowa przekąska. 

Jak przechowywać liofilizowane owoce?

Żywność liofilizowana w tym również owoce wymagają odpowiednich warunków przechowywania. Pozwala to zachować ich wszystkie cenne składniki, smak, aromat i teksturę. Produkty spożywcze poddane liofilizacji nie mogą być wystawiane na działanie światła i wilgoci. Po otwarciu opakowanie należy przechowywać je w szczelnym pojemniku w zacienionym i suchym miejscu.