Bunt nastolatków - jak sobie z nim poradzić?

W życiu każdego nastolatka przychodzi taki moment, kiedy nie zgadza się ze swoimi rodzicami, częściej się złości i woli spędzać czas z rówieśnikami. To typowe objawy buntu nastolatka, które są normalnym elementem okresu dojrzewania. Jak objawia się bunt nastolatków i jak sobie z nim radzić?

Bunt nastolatków - jak się objawia?

Bunt nastolatka to naturalny etap rozwoju każdego młodego człowieka, który spowodowany jest szeregiem zmian zachodzących w organizmie. Bunt jest głównie wynikiem zmian hormonalnych (w tym okresie wzrasta poziom testosteronu u chłopców oraz estrogenu i progesteronu u dziewcząt), zmian fizycznych i emocjonalnych. Burza hormonów prowadzi bowiem do niestabilności emocjonalnej oraz silnych wahań nastroju, które są naturalną częścią przemian związanych z dorastaniem. 

Okres buntu to czas, kiedy nastolatek intensywnie poszukuje własnej tożsamości, buduje swoją niezależność od rodziców, ustala niejako swoje osobiste wartości, buduje swoją tożsamość płciową i szuka swojego miejsca w świecie. 

Nastolatek może wyrażać swoją indywidualność poprzez butowanie się od zasad obowiązujących w domu, niesłuchanie rodziców i ich krytykowanie, czy sprzeciwianie się ich zdaniu. W ten sposób młodzi ludzie próbują wyznaczyć własne granice i pokazać, że stają się dorośli.

Buntujący się nastolatek doświadcza również silnych wahań nastroju, reaguje złością i frustracją, co często prowadzi do nagłych wybuchów złości. Intensywne emocje, które odczuwa młody człowiek, są bardzo trudne do kontrolowania, przez co nastolatkowie w okresie buntu są bardziej wrażliwi na krytykę i niemal wszystko, co powie rodzic, postrzegają jako coś, co podważa ich zdanie. Wszystko to skutkuje konfliktami i napięciami między rodzicami a nastolatkami. 

W okresie buntu nastolatek często izoluje się od rodziny, unika rozmów i woli spędzać wolny czas sam lub z rówieśnikami. To właśnie zdanie rówieśników, ich akceptacja oraz wartości w tym okresie staje się dla niego najważniejsze, a przynależność do grupy daje mu poczucie bezpieczeństwa i wsparcia. 

Choć czas nastoletniego buntu bywa trudny zarówno dla nastolatka, jak i dla rodziców, to jednak jest on bardzo ważny w rozwoju każdego człowieka. W tym czasie młody człowiek zdobywa bowiem narzędzia, które będą niezbędne do radzenia sobie w dorosłym życiu. 

Jak długo trwa okres buntu u nastolatków?

W jakim wieku pojawia się bunt nastolatków? Pierwsze objawy okresu buntu u nastolatków pojawiają się już między 9. a 12. rokiem życia. Okres buntu natomiast przypada natomiast między 13. a 15. rokiem życia. W tym okresie objawy buntu będą najintensywniejsze. 

To, ile będzie trwał okres buntu, jest z kolei kwestią indywidualną. U niektórych bunt minie szybciej, u innych może trwać nawet do 18. roku życia, niemniej jednak z czasem dojdzie już do wyciszenia najtrudniejszych objawów buntu. Nadal natomiast młody człowiek będzie poszukiwał własnej tożsamości i eksplorował swoje opcje. 

Jak przetrwać bunt nastolatków?

Przede wszystkim rodzice muszą pamiętać, że dziecko nie buntuje się po to, aby zrobić im na złość. Bunt to naturalny etap rozwoju każdego człowieka, przez który przechodził każdy z nas. Aby zaakceptować ten okres, warto zrozumieć, że bunt jest wynikiem dojrzewania i zachodzącym w tym okresie zmian hormonalnych, a nie złośliwości dziecka. 

Rodzice w tym czasie powinni okazać dziecku empatię, czyli wejść w wewnętrzny świat przeżyć nastolatka i spróbować zrozumieć, czego doświadcza i jak można towarzyszyć mu w tym okresie. W okresie buntu nastolatkowie często czują, że są krytykowani, a ich zdanie nie jest ważne, przez co powstają liczne konflikty z rodzicami. To, co może zrobić rodzic w tym czasie, to pokazać dziecku, że jego zdanie jest dla niego ważne. Warto unikać podważania opinii nastolatka i narzucania mu swojego zdania. Zamiast tego należy być otwartym na zdanie dziecka, aby pokazać młodemu człowiekowi, że bierzemy pod uwagę jego zdanie. 

W okresie buntu nastolatkowie próbują również nauczyć się samodzielności, poprzez niejako odłączenie się od rodziców, podejmowanie własnych decyzji oraz intensywne eksplorowanie. Podejmowanie samodzielnych decyzji i branie za nie odpowiedzialności to bardzo ważny element rozwoju, na który rodzice powinni przyzwolić dziecku. Zbytnia kontrola i narzucanie surowych reguł może wywołać jeszcze silniejszy opór.

Rodzice powinni dać dziecku przestrzeń do eksplorowania nowych doświadczeń, jednak warto pamiętać, że nie oznacza to pełnej swobody. Rodzice muszą określić jasne zasady i oczekiwania względem dziecka, aby nastolatek czuł, że istnieje pewna struktura i bezpieczeństwo.

W tym okresie szczególnie ważne jest również szanowanie prywatności dziecka. Jeżeli rodzic będzie naruszał prywatność nastolatka, np. przeszukując jego pokój lub sprawdzając jego telefon, to wtedy bez wątpienia zniszczy zaufanie, jakim darzyło go dziecko. 

Poza tym warto traktować młodego człowieka jako dorosłego, bo właśnie tego nastolatek oczekuje od rodziców. Mówienie dziecku np. “jeszcze nic nie wiesz o życiu” albo “zobaczysz, jak dorośniesz” może jedynie pogorszyć relacje z rodzicami i dać nastolatkowi do zrozumienia, że rodzice w ogóle go nie rozumieją i nawet nie próbują zrozumieć.

Młodzi ludzie w okresie buntu bardzo często nie liczą się z uczuciami innych osób. Niestety niekiedy swoim zachowaniem sprawiają rodzicom przykrość. Warto pamiętać w takich momentach, że nastolatek nie robi tego specjalnie. To wynik burzy hormonów, z jaką on sam musi się zmagać. Niezależnie od trudnych momentów, w okresie nastoletniego buntu warto być dla dziecka dostępnym emocjonalnie: nie zmuszać go do rozmowy, gdy nie chce rozmawiać, dać mu przestrzeń, ale jednocześnie pokazać, że jesteśmy dostępni, jeżeli potrzebuje naszego wsparcia.  

Jak odróżnić bunt nastolatka od depresji?

W okresie buntu rodzice muszą pozostać czujni na wszelkie objawy, jakie przejawia dziecko, ponieważ niekiedy może zdarzyć się, że bunt nastolatka nie jest buntem, ale depresją. Jak odróżnić depresję od objawów typowych dla okresu dojrzewania? 

W obu tych przypadkach występują wahania nastroju, ale w przebiegu buntu są one zmienne. Dziecko reaguje smutkiem na określone sytuacje, ale smutek ten szybko przemija i zastępują go inne emocje. W przypadku depresji dominującą emocją, jaką odczuwa nastolatek, jest smutek. Dodatkowo dziecko izoluje się, wycofuje i brakuje mu energii do wykonywania codziennych aktywności.

Nastolatkowie w okresie buntu będą wykazywać mniejszą motywację do obowiązków domowych czy nauki, ale jednocześnie będą oni wykazywać zainteresowanie swoimi pasjami czy kontaktem z rówieśnikami. W przypadku depresji zaś nastolatkowie wycofują się na każdym poziomie: tracą zainteresowanie swoimi pasjami oraz unikają kontaktu towarzyskiego. Izolują się nie tylko od rodziny, ale i od rówieśników.

W czasie buntu młodzi ludzie budują swoje poczucie własnej wartość i samoocenę, co czasami wiąże się z chwilowym niezadowoleniem ze swojego wyglądu, swoich osiągnięć lub samego siebie. W depresji natomiast nastolatkowie doświadczają chronicznego poczucia bezwartościowości.

Jeżeli nadmierny smutek, wycofanie, brak energii, apatia, poczucie bezwartościowi i beznadziei utrzymują się przez dłuższy czas i negatywnie wpływają na funkcjonowanie nastolatka, to poważny sygnał do tego, aby udać się na wizytę do psychologa lub psychiatra. Specjalista pomoże rozpoznać, czy to objawy buntu, czy depresji i w razie potrzeby wdroży odpowiednie postępowanie terapeutyczne. 

Zobacz również, jak rozpoznać zaburzenia opozycyjno-buntownicze u dzieci.