Borelioza u dzieci - jakie daje objawy?

Zakażenie boreliozą to jedno z najczęstszych powikłań po ukąszeniu kleszcza. U dzieci przebieg choroby może być nietypowy; jej symptomy bywają łagodne, niespecyficzne lub pojawiają się dopiero po pewnym czasie. Bardzo ważne jest więc, aby być uważnym na każde niepokojące objawy. Jak objawia się borelioza u dzieci i jak ją leczyć?

Borelioza - co to jest?

Borelioza, znana również jako choroba z Lyme (ang. Lyme disease), to zakaźna choroba bakteryjna przenoszona przez kleszcze. Wywołują ją krętki z rodzaju Borrelia, a w Europie, w tym w Polsce, najczęściej są to Borrelia afzelii, Borrelia garinii oraz Borrelia burgdorferi. 

Do zakażenia boreliozą dochodzi po ukłuciu przez zakażonego kleszcza, przy czym ryzyko zakażenia wzrasta, jeżeli kleszcz pozostaje przyczepiony na skórze przez ponad 24 godziny. Z tego też powodu bardzo ważne jest jak najszybsze i prawidłowe usunięcia kleszcza ze skóry, najlepiej w ciągu pierwszych kilku godzin od ukłucia. 

Borelioza może dawać różne objawy w zależności od czasu, jaki upłynął od zakażenia oraz od tego, które narządy zostały zaatakowane przez bakterie. Wyróżnia się trzy etapy choroby:

• Borelioza wczesna ograniczona - obejmuje miejsce ukłucia i pojawia się najczęściej w ciągu 3-30 dni po kontakcie z kleszczem,
• Borelioza wczesna rozsiana - gdy bakterie rozprzestrzeniają się z miejsca pierwotnego zakażenia do innych części organizmu (np. układu nerwowego, stawów, serca),
• Borelioza późna - może wystąpić nawet po kilku miesiącach lub latach, zwykle z dominującymi objawami stawowymi lub neurologicznymi.
  
  

Jakie są objawy zakażenia boreliozy u dzieci?

Objawy boreliozy u dzieci mogą różnić się w zależności od stadium choroby i czasu, jaki minął od ukłucia przez zakażonego kleszcza. W wielu przypadkach pierwsze objawy mają charakter ogólny i przypominają przeziębienie, dlatego borelioza często pozostaje nierozpoznana we wczesnej fazie. I

Do najczęstszych objawów boreliozy u dzieci zalicza się:

• Rumień wędrujący - czerwona plama w miejscu ukłucia przez kleszcza, która stopniowo się powiększa. U dzieci często znajduje się na karku, głowie, za uchem lub w pachwinie,
• Objawy grypopodobne - osłabienie, gorączka, dreszcze, bóle mięśni i stawów, bóle głowy,
• Powiększenie węzłów chłonnych - szczególnie w okolicy miejsca ukłucia.
  
  

Jeżeli borelioza nie zostanie wcześnie rozpoznana i odpowiednio leczona, może wówczas przejść w fazę późną, w której dochodzi do zajęcia układu nerwowego, tzw. neuroboreliozy.

Objawy neuroboreliozy u dzieci to natomiast:

• Porażenie nerwu twarzowego - najczęstszy objaw neurologiczny neuroboreliozy u dzieci; objawia jednostronnym niedowładem mięśni twarzy,
• Bóle głowy i sztywność karku - mogą sugerować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• Zmienność nastroju, drażliwość - zmiany zachowania mogą być objawem zapalenia ośrodkowego układu nerwowego,
• Trudności w koncentracji, w nauce - osłabienie funkcji poznawczych, problemy z pamięcią. Objawy te wynikają z zajęcia struktur ośrodkowego układu nerwowego,
• Zaburzenia czucie lub bóle kończyn - mrowienie, pieczenie, ból lub drętwienie rąk i nóg. Objawy te są związane z zajęciem nerwów obwodowych,
• Zaburzenia snu - problemy z zasypianiem, budzenie się w nocy.
  
  

Jak wygląda leczenie boreliozy u dzieci?

Leczenie boreliozy u dzieci opiera się na antybiotykoterapii, której celem jest eliminacja bakterii Borrelia z organizmu i zapobieganie dalszemu rozwojowi choroby. Wybór antybiotyku, jego dawka i długość leczenia zależą od wieku dziecka, fazy choroby oraz rodzaju występujących objawów.

W przypadku boreliozy we wczesnym stadium stosuje się zwykle antybiotyki doustne - np. amoksycylinę (u młodszych dzieci) lub doksycyklinę (powyżej 8. roku życia). Leczenie trwa zazwyczaj od 14 do 21 dni.

W sytuacji, gdy borelioza ma postać rozsianą lub występują objawy neurologiczne (neuroborelioza), konieczne może być leczenie szpitalne z zastosowaniem antybiotyków podawanych dożylnie - najczęściej ceftriaksonu lub cefotaksymu. W takim przypadku terapia trwa zwykle od 14 do 28 dni.

U większości dzieci objawy ustępują po zakończeniu leczenia. W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy późnym rozpoznaniu lub cięższym przebiegu choroby, objawy mogą utrzymywać się przez pewien czas po zakończeniu terapii (np. zmęczenie, trudności z koncentracją czy drażliwość), jednak nie oznacza to nawrotu zakażenia i zwykle nie wymaga ponownego leczenia antybiotykami.

Warto pamiętać, że im wcześniej borelioza zostanie rozpoznana i wdrożone odpowiednie leczenie, tym większa szansa na całkowity powrót do zdrowia bez powikłań. Dlatego też każda niepokojąca zmiana skórna po ugryzieniu dziecka przez kleszcza lub objawy mogące sugerować zakażenie powinny być skonsultowane z lekarzem.

Jak chronić dziecko przed boreliozą?

Choć całkowite wyeliminowanie ryzyka zakażenia boreliozą nie jest możliwe, to jednak możemy podjąć odpowiednie działania profilaktyczne, które znacznie zmniejszą ryzyko ukąszenia przez kleszcza. Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia boreliozą przez dziecko?

• Unikaj w okresie letnim miejsc, gdzie ryzyko wystąpienia kleszcza jest wysokie - np. lasy, parki, łąki czy okolice zbiorników wodnych,
• Ubieraj dziecko w jasne, zakrywające ciało ubrania - długie rękawy, nogawki i nakrycia głowy utrudniają kleszczem dostęp do skóry,
• Stosuj preparaty odstraszające kleszcze - repelenty z DEET, ikaradyną lub IR3535 mogą skutecznie odstraszać kleszcze,
• Po powrocie z terenów zielonych obejrzyj skórę dziecka - zwróć szczególną uwagę na okolice uszu, szyi, pachwin, pach, zgięć kolanowych, pępka i skóry głowy,

Jak najszybciej usuń kleszcza ze skóry dziecka - im szybciej kleszcz zostanie usunięty z powierzchni skóry, tym mniejsze ryzyko zakażenia boreliozą. Do usunięcia kleszcza najlepiej użyć specjalnych zestawów do usuwania kleszcza dostępnych w aptekach.

Bibliografia

Krzyczmanik, D. i in. (2012). Borelioza w praktyce lekarza medycyny pracy

Panasewicz, A, S. (2014). Borelioza z Lyme - zasady rozpoznawania i leczenia