Ból podczas stosunku - co może być jego przyczyną?

Zaburzenia seksualne dotyczą około 30 proc. populacji, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Jednym z często pojawiających się problemów jest ból odczuwany podczas stosunku, który nie powinien być bagatelizowany, bowiem jego przyczyna może być stosunkowo łatwa do wyleczenia. Dlaczego pojawia się ból podczas stosunku i jak sobie z nim radzić?

Jak objawia się dyspareunia, czyli ból podczas stosunku?

Dyspareunia to dysfunkcja seksualna, która charakteryzuje się odczuwaniem dolegliwości bólowych podczas stosunku seksualnego. Szacuje się, że na dyspareunię cierpi 10-25 proc. kobiet oraz około 5 proc. mężczyzn. W klasyfikacji diagnostycznej Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM-5) ból podczas stosunku seksualnego klasyfikowany jest jako ból genitalno-miedniczy/zaburzenia penetracji.

Zgodnie z DSM-5 ból może być odczuwany jako skurcze mięśni pochwy pod postacią pieczenia, kłucia lub ostrego bólu. Ból może pojawiać się przy próbie penetracji, przez cały czas trwania stosunku lub wyłącznie w trakcie głębokiej penetracji. Ponadto dolegliwości bólowe mogą występować w trakcie każdego stosunku lub jedynie podczas niektórych z nich. Charakterystycznym objawem bólu podczas stosunku jest także nieprzyjemny ból podbrzusza, uczucie napięcia i skurczu. 

W literaturze naukowej wyróżnia się dwa rodzaje dyspareunii:

1. Dyspareunia pierwotna - ból pojawia się już od pierwszego kontaktu seksualnego,

2. Dyspareunia wtórna - ból pojawia się dopiero po pewnym czasie od rozpoczęcia aktywności seksualnej.

Bólowi podczas stosunku towarzyszy również szereg innych objawów zarówno o podłożu fizycznym, jak i psychologicznym. Pozostałe objawy dyspareunii to:

• unikanie kontaktów seksualnych,

• spadek satysfakcji z relacji,

• spadek jakości życia seksualnego,

• lęk przed stosunkiem, niechęć do aktywności seksualnej,

• spadek samopoczucia,

• poczucie winy, poczucie wstydu,

• problemy w relacji, 

• obniżone poczucie własnej wartości. 

Ból podczas stosunku - przyczyny

Dolegliwości bólowe podczas aktywności seksualnej mogą być spowodowane różnymi czynnikami. Pośród przyczyn dyspareunii u kobiet wymienia się:

• infekcje i stany zapalne narządów płciowych,

• endometriozę,

• suchość pochwy - spowodowaną np. stosowaniem leków przeciwdepresyjnych, antykoncepcyjnych, zmianami hormonalnymi (menopauza) itd.,

• nadżerki, mięśniaki itp.,

• wulwodynię - zespół bólu miednicy objawiający się chronicznym bólem w obrębie miednicy,

• pochwicę - mimowolny skurcz mięśni, który uniemożliwia penetrację. Może mieć podłoże fizjologiczne lub psychologiczne,

• nieprawidłowości w budowie narządów płciowych,

• urazy narządów płciowych, stany po zabiegach/operacjach,

• zmiany nowotworowe,

• zaburzenia hormonalne,

• alergie, np. na lateks. 

Za dolegliwości bólowe podczas stosunku mogą także odpowiadać czynniki psychologiczne, takie jak:

• traumatyczne doświadczenia z przeszłości, np. nadużycia, przemoc seksualna,

• złe doświadczenia związane z poprzednią relacją seksualną,

• problemy natury psychicznej, np. zaburzenia lękowe, depresja, wysoki poziom stresu,

• problemy w relacji,

• konflikty w relacji,

• brak bliskości emocjonalnej, brak zaufania w związku,

• niskie poczucie własnej wartości. 

Przyczyny bólu podczas stosunku u mężczyzn

Mimo że na dyspareunię częściej cierpią kobiety, to w rzeczywistości ból podczas stosunku może także pojawiać się u mężczyzn. Wśród przyczyn bólu podczas aktywności seksualnej u mężczyzn wymienia się:

• infekcje bakteryjne lub grzybicze,

• stulejkę,

• stany zapalne prącia,

• chorobę Peyroniego,

• podrażnienia, urazy mechaniczne prącia,

• alergie,

• problemy psychologiczne.

Za ból podczas stosunku u mężczyzn mogą również odpowiadać wady anatomiczne pochwy lub nadmierne napięcie mięśni pochwy, które uniemożliwiają wprowadzenie członka. Ból może także być odczuwany w wyniku słabego nawilżenia pochwy, które powoduje tarcie, wywołujące następnie ból.

Jak wygląda leczenie bólu podczas stosunku?

Leczenie bólu podczas stosunku seksualnego zawsze dostosowywane jest do indywidualnego przypadku, ponieważ jak wspomniano, przyczyn takiego stanu może być naprawdę wiele. W przypadku, gdy dyspareunia spowodowana jest np. infekcją, to wówczas stosuje się leczenie farmakologiczne i najczęściej lekarz zaleca stosowanie leków przeciwgrzybiczych, przeciwwirusowych lub antybiotyków.   

W sytuacji, gdy ból podczas stosunku spowodowany jest suchością pochwy np. w związku ze stosowaniem środków antykoncepcyjnych, wtedy lekarz może zasugerować stosowanie żeli intymnych o działaniu nawilżającym do stosowania zewnętrznego lub globulek dopochwowych, które zapewniają odpowiednie nawilżenie błony śluzowej pochwy od wewnątrz. W przypadku alergii lub nadmiernej wrażliwości z kolei zaleca się stosowanie lubrykantów na bazie wody. 

Jeżeli zaś ból podczas stosunku seksualnego wywołany jest czynnikami psychologicznymi, formą leczenia jest psychoterapia indywidualna, terapia seksuologiczna lub terapia par. A jeśli przyczyną bólu jest skurcz mięśni dna miednicy, pomocna może natomiast okazać się fizjoterapia uroginekologiczna, której celem jest zwalczenie odczuwanych dolegliwości. 

W każdym pozostałym przypadku leczenie dobierane jest na podstawie indywidualnej diagnozy medycznej.