Antykoncepcja hormonalna - jak działa? Rodzaje i skuteczność

Antykoncepcja hormonalna to skuteczna metoda zapobiegania ciąży. Kobiety mają do wyboru kilka form antykoncepcji hormonalnej, którą należy dostosować do stanu zdrowia oraz własnych preferencji pacjentki. W jaki sposób działa antykoncepcja hormonalna?

Jak działa antykoncepcja hormonalna?

Antykoncepcja hormonalna to jedna z metod zapobiegania niechcianej ciąży, której działanie opiera się na stosowaniu syntetycznych hormonów: estrogenu lub progestagenu. Hormony zawarte w antykoncepcji hormonalnej wpływają na cykl menstruacyjny oraz układ rozrodczy kobiet, utrudniając zajście w ciążę. Konkretne działanie antykoncepcji zależne będzie od zastosowanego w leku hormonu.

Antykoncepcja hormonalna przede wszystkim hamuje owulację, uniemożliwiając w ten sposób zapłodnienie. Ponadto syntetyczne hormony zmieniają strukturę błony śluzowej macicy w taki sposób, aby utrudnić zagnieżdżenie się zarodka. Dodatkowo antykoncepcja zagęszcza śluz szyjkowy, co czyni go nieprzepuszczalnym dla plemników. Tym samym blokuje to dostęp plemników do komórki jajowej. 

Warto zaznaczyć, że antykoncepcja hormonalna bywa stosowana nie tylko w celu zapobiegania ciąży. 

Wskazania do stosowania antykoncepcji hormonalnej obejmują również:

• zespół napięcia przedmiesiączkowego,

• nieregularny cykl miesiączkowy,

• silne bóle brzucha podczas miesiączki,

• problemy skórne, trądzik, 

• hirsutyzm (nadmierne owłosienie ciała),

• zaburzenia hormonalne,

• zespół policystycznych jajników (antykoncepcja hormonalna jest stosowana jako metoda wspomagająca leczenie PCOS). 

Jakie są metody antykoncepcji hormonalnej?

Istnieje wiele metod antykoncepcji hormonalnej, a wybór odpowiedniej metody powinien być dostosowany indywidualnie do stanu zdrowia kobiety, jej potrzeb oraz preferencji. Nie ma bowiem uniwersalnego rozwiązania - niektóre kobiety mogą preferować tabletki antykoncepcyjne, inne mogą woleć długoterminowe metody antykoncepcji, jak np. implant lub wkładka wewnątrzmaciczna.

Wybór metody antykoncepcji zawsze powinien być skonsultowany z ginekologiem i poprzedzony odpowiednimi badaniami oraz wywiadem lekarskim. 

Tabletki antykoncepcyjne

Tabletki antykoncepcyjne to bez wątpienia najpopularniejsza metoda antykoncepcji wybierana przez większość kobiet. Do wyboru mamy tabletki jednoskładnikowe (tzw. minipigułki) oraz tabletki dwuskładnikowe.

Tabletki dwuskładnikowe zawierają estrogen oraz progestagen i mogą występować w formie preparatów jedno-, dwu- lub trzyfazowych. W pierwszym przypadku dawka hormonów jest stała przez cały cykl, zaś w pozostałych przypadkach dawka hormonów zmienia się w zależności od cyklu miesiączkowego. 

Tabletki jednoskładnikowe z kolei zawierają jedynie progestagen i są w szczególności polecane kobiet karmiącym piersią oraz tym, które z różnych przyczyn nie mogą stosować estrogenów. Tabletki antykoncepcyjne przyjmuje się codziennie o stałej porze dnia w schematach: 21+7, 24+4 lub 28-dniowe cykle. 

Plastry antykoncepcyjne 

Plastry antykoncepcyjne naklejane są na skórę, a ich działanie polega na stopniowym uwalnianiu hormonów przez okres 7 dni. Plastry przykleja się na 7 dni (w 1., 8. i 15. dniu cyklu). Po usunięciu ostatniego plastra zaleca się wykonać 7-dniową przerwę, w trakcie której najczęściej występuje krwawienie z odstawienia.  

Krążki antykoncepcyjne 

Krążki antykoncepcyjne nazywane również krążkami dopochwowymi mają postać elastycznych pierścieni, które umieszcza się w pochwie na okres 21 dni. Krążek stopniowo uwalania stałą dawkę hormonów. Po 3 tygodniach zaleca się wyciągnąć krążek i zrobić 7-dniową przerwę, po czym należy zaaplikować nowy krążek. Zaletą tej metody w porównaniu do tabletek antykoncepcyjnych jest brak konieczności pamiętania o codziennym przyjmowaniu pigułek.

Implanty podskórne 

Implanty podskórne mają postać małych elastycznych pręcików, które umieszcza się pod skórą na wewnętrznej części ramienia. Implant uwalnia do krwiobiegu niewielkie dawki progestagenu i w ten sposób zapobiega niechcianej ciąży.

Implanty podskórne należą do długoterminowych metod antykoncepcji, ponieważ mogą zapewniać ochronę przez okres 3 lat. Implant można usunąć w dowolnym momencie i tym samym, powrócić do płodności. 

Wkładki domaciczne 

Wkładki domaciczne nazywane inaczej spiralami mogą zawierać lewonorgestrel lub miedź. Wkładki z lewonorgestrelem stopniowo uwalniają hormon do krwiobiegu, natomiast wkładki z miedzią działają plemnikobiójczo. Wkładki zakładane są przez lekarza ginekologa na okres od 3 do 5 lat. Po usunięciu wkładki natomiast powrót do naturalnej płodności następuje już w pierwszym cyklu miesiączkowym. 

Zastrzyki antykoncepcyjne

Zastrzyki antykoncepcyjne zawierają jedynie progestagen i podawane są domięśniowo, najczęściej w ramię lub pośladek. Zastrzyki dają ochronę przed ciążą na około 3 miesiące. W odróżnieniu od pozostałych metod powrót do płodności po podaniu zastrzyków może być jednak nieco dłuższy.

Skuteczność antykoncepcji hormonalnej

Skuteczność antykoncepcji hormonalnej określa się na podstawie wskaźnika Pearla, który określa liczbę ciąż na 100 kobiet stosujących daną metodę antykoncepcją przez rok. Im niższy wskaźnik Pearla, tym wyższa skuteczność antykoncepcji. 

Skuteczność antykoncepcji hormonalnej zależy od wybranej metody i wygląda następująco:

1. Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe - wskaźnik Pearla od 0,3 do 7, 

2. Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne - wskaźnik Pearla od 0,3 do 7, 

3. Implant antykoncepcyjny - wskaźnik Pearla 0,1

4. Zastrzyki antykoncepcyjne - wskaźnik Pearla od 0,2 do 4,

5. Plastry antykoncepcyjne i krążki - wskaźnik Pearla od 0,3 do 7,

6. Wkładka domaciczna z miedzią - wskaźnik Pearla od 0,6 do 0,8

7. Wkładka domaciczna z lewonorgestrelem - wskaźnik Pearla od 0,5 do 0,7 

Antykoncepcja hormonalne - skutki uboczne

Stosowanie antykoncepcji hormonalnej może wiązać się z wystąpieniem szeregu działań niepożądanych i długoterminowych skutków ubocznych. W ciągu pierwszych 3 miesięcy przyjmowania antykoncepcji często pojawiają się różne objawy, które są wynikiem adaptacji organizmu do hormonów. W większości przypadków skutki te mijają w miarę tego, jak organizm dostosowuje się do stosowanej antykoncepcji, choć niektóre z nich mogą utrzymywać się przez cały czas. 

Do najczęstszych skutków ubocznych antykoncepcji zalicza się:

• bóle głowy,

• bóle brzucha,

• spadek libido,

• wahania nastroju,

• bóle piersi,

• wzrost masy ciała,

• nudności, wymioty,

• plamienia między krwawieniami z odstawienia. 

Długoterminowe stosowanie antykoncepcji natomiast może zwiększać ryzyko niektórych chorób i problemów natury zdrowotnej, jak np.:

• zakrzepica żył głębokich,

• choroba niedokrwienna serca,

• żylaki,

• nowotwór piersi,

• zawał serca, udar,

• wzrost “złego cholesterolu”,

• kamica żółciowa.

Ryzyko niektórych z ww. chorób, np. zakrzepicy żył głębokich jest jednak stosunkowo niskie u zdrowych kobiet, bez dodatkowych czynników ryzyka, którymi jest m.in. wiek powyżej 35. roku życia, palenie papierosów lub predyspozycje genetyczne. Ogólnie dla większości kobiet antykoncepcja hormonalna jest w pełni bezpieczna, a jej korzyści przewyższają potencjalne ryzyko skutków ubocznych. 

Przeciwwskazania do stosowania antykoncepcji

Przeciwwskazania do stosowania antykoncepcji to:

• okres ciąży, 

• historia zakrzepicy żył głębokich, 

• cukrzyca ze zmianami chorobowymi,

• nowotwory piersi,

• nadciśnienie tętnicze,

• choroby układu krążenia, 

• wirusowe zapalenie wątroby, marskość wątroby, guzy wątroby.